Սողունների բազմազանությունը և դասակարգումը

Ինչպես արդեն գիտեք, սողունները պատկանում են քորդավորների տիպի ողնաշարավորների ենթատիպին և ունեն մոտ  7,5  հազար տեսակ:

Սողուններն առաջացել են հնադարյան պարզագույն երկկենցաղներից:

Ժամանակակից սողունների տեսակներ

I . Կնճիթագլուխների կարգ

Այս կարգն ունի միայն մեկ տեսակ. դա մինչև մեր օրերը հասած հնադարյան հատերիան է: Հատերիան տարածված է միայն Նոր Զելանդիայում:

II . Կրիաների կարգ

Այս կարգում ընդգրկված է մոտ  250  տեսակ: Դա հնադարյան խումբ է, որը սկիզբ է առել անմիջապես հնադարյան սողուններից՝  240  մլն տարի առաջ: Կրիաների մարմինը պարփակված է եղջերային թիթեղիկներով պատված ոսկրային զրահի մեջ, որն առաջացել է կմախքի ոսկրերից և մաշկի ոսկրային թիթեղիկների սերտաճումից: Շարժուն են միայն գլուխը, վերջույթները և պոչը: Կրիաներն ատամներ չունեն, նրանց ծնոտի եզրերը սուր են, եղջերային և փոխարինում են ատամներին:

Կրիաների կարգն ընդգրկում է ցամաքային, ջրային և կիսաջրային կենսակերպ ունեցող տեսակներ: Ցամաքային տեսակներից է  200  կգ կշիռ ունեցող փղային կրիան, որն ապրում է Գալապագոսյան կղզիներում: Կիսաջրային կենսակերպ վարող կրիաները մեծամասամբ գիշատիչ են: Ծովերում և օվկիանոսներում ապրող կրիաների վերջույթները վերածվել են լողաթաթերի: Դրանցից է ծովային կրիան, որը մինչև  450  կգ կշիռ ունի:

• 

III . Կոկորդիլոսների կարգ

Այս կարգը ընդգրկում է  23  տեսակ: Կոկորդիլոսները հնադարյան սողուններ են, ունեն  1,5−8  մ երկարություն: Նրանց մարմինը պատված է ամուր եղջերային վահանիկներով, պոչը կողքերից սեղմված է: Առջևի վերջույթները կրում են հինգ ազատ մատներ, իսկ ետինները՝ լողաթաղանթով միացած չորսական մատներ:

Կոկորդիլոսների սիրտը քառախորշ է, բաժանված է լրիվ միջնապատով: Կոկորդիլոսների թոքերն ունեն բազմաթիվ միջնապատեր և խողովակներ, որոնք մեծացնում են գազափոխանակության մակերեսը: Աչքերը և քթանցքերը թմբիկների վրա են, դրա շնորհիվ ջրի մեջ սուզված կոկորդիլոսի միայն աչքերն ու քթանցքերն են ջրից դուրս: Կոկորդիլոսները ցամաք են դուրս գալիս հանգստանալու կամ բազմանալու համար: Նրանք գիշատիչներ են, սնվում են տարբեր կենդանիներով:

Ներկայացուցիչներն են՝ նեղոսյան կոկորդիլոս, միսսիսպյան ալիգատոր, գանգյան գավիալ, սև կայման:

• 

IV . Թեփուկավորների կարգ

Թեփուկավորների կազմում են ընդգրկված օձերի  3000  տեսակ և մողեսների  4300  տեսակ:  

Մողեսներ

Մողեսներն ունեն  2  զույգ ոտքեր, սակայն հանդիպում են նաև թերզարգացած վերջույթներով և անոտ տեսակներ: Ամենախոշոր մողեսը  4 մ երկարությամբ և  180 կգ քաշով Կոմոդո կղզում ապրող վարանն է: Գեկկոնների ընտանիքում կան շատ փոքրիկ՝  3−3,5  սմ երկարությամբ օրգանիզմներ: Ագամաները, իգուաները, սցինկները տարածված են անապատներում, արևադարձային և մերձարևադարձային երկրներում: Գեկկոնները մթնշաղային կենդանիներ են, հանդիպում են նաև Միջին Ասիայում, Ղրիմում, Անդրկովկասում:

Ներկայացուցիչներն են՝ իգուանա, ագամա, կոմոդյան վարան, գեկկոն:

• 

Օձեր

Օձերը անվերջույթ, որդանման, սողացող կենդանի օրգանիզմներ են: Հանդիպում են արևադարձային անտառներում, անապատներում, սողուն ավազների մեջ:

Օձերը սովորաբար որսին դարանակալում են կամ էլ դանդաղ սողալով մոտենում և արագ նետվելով՝ փաթաթվում են նրա շուրջը: Թունավոր օձերը անշարժացնում են զոհին, նրա մարմնի մեջ թույն ներարկելով: Կծելիս, վերին ծնոտի ժանիքանման ատամների վրա գտնվող խողովակներով թույնն անցնում է զոհի մարմնի մեջ:

Օձի թույնը մարդուն կարող է սպանել  29  վ մինչև  40  րոպե ընկած ժամանակահատվածի ընթացքում: Ուստի հարկավոր է առաջին օգնության ցուցաբերումից հետո մարդուն արագ տեղափոխել հիվանդանոց՝ հակաթույնի ներարկման համար:

Ամենամեծ օձը անակոնդան է՝ 10  մ: Օձի խայթոցի դեպքում հարկավոր է անհապաղ վերքը մաքրել թույնից, որպեսզի այն չտարածվի արյան հոսքով:

• 

«В больнице»

Она с бешеной скоростью гнала машину. Господи, только бы успеть вовремя.

Но по выражению лица врача из реанимационной палаты она поняла все. Она зарыдала.

— Он в сознании? — Миссис Аллертон, — мягко сказал врач, — вы должны быть счастливы.

Его последние слова были: «Я люблю тебя, Мэри». Она взглянула на врача и отвернулась.

— Спасибо, — холодно произнесла Джудит.

Барнаби Конрадеще.

Հիվանդանոցում

Նա վարում էր մեքենան սարսափելի արագությամբ: «Տեր իմ, միայն թե ժամանակին հասնեմ»:

Բայց վերակենդանացման բաժանմունքի բժշկի դեմքի արտահայտությունից նա հասկացավ ամեն ինչ: Նա լաց եղավ:

«Արդյո՞ք նրա գիտակցությունը տեղում է»:

-Տիկի՛ն Ալլերտոն, — մեղմորեն ասաց բժիշկը, — դուք պետք է երջանիկ լինեք:

Նրա վերջին խոսքերը էին. «Ես սիրում եմ քեզ, Մերի՛»: Նա նայեց բժշկին և շրջվեց:

— Շնորհակալ եմ, — սառնությամբ ասաց Ջուձիթը:

«Прятки»

— Девяносто девять, сто! Кто не спрятался, я не виноват! Я ненавижу водить, но для меня это гораздо легче, чем прятаться. Входя в темную комнату, я шепчу тем, кто затаился внутри: «Стукали-пали!». Они взглядом провожают меня по длинному коридору, и в висящих на стенах зеркалах отражается моя фигура в черной сутане и с косой в руках.

Курт Хоман.

Պահմտոցի

— Իննսունինը, հարյուր: Ո՞վ չի թաքնվել, ես մեղավոր չեմ: Ես չեմ սիրում մեքենա վարել, բայց ինձ համար դա շատ ավելի հեշտ է, քան թաքնվելը: Մտնելով մութ սենյակ ՝ ես թաքնվածներին շշնջում եմ. «Մենք հարվածեցինք-ընկանք»: Նրանք հայացքով ուղեկցում են ինձ երկար միջանցքով, իսկ պատերին կախված հայելիներում արտացոլում է իմ մարմինը՝ սև թիկնոցով և ձեռքին եղած հյուսերով:

Առաջադրանքներ.

1. Մտապահված թիվը նշանակել x-ով, կազմել հավասարում, գտնել անհայտը:

ա) Մտապահել են մի թիվ, ավերացրել են 8 և ստացել 33:

x+8=33

x=33-8

x=25

25+8=33

բ) Մտապահել են մի թիվ, բազմապատկել են այն 4-ով և ստացել 40:

4x=40  x=40:4   x=10

գ) Մտապահել են մի թիվ, բազմապատկել են այն 7-ով, արդյունքին ավելացրել են 12 և ստացել  են 26:

7x+12=26    7x=26-12=14    x=14:7  x=2

դ) Մտապահել են մի թիվ, բազմապատկել են 5-ով, հանել են արդյունքից   4  ստացել  են 36:

5x-4=36     5x=36+4=40     x=40:5    x=8

2. Մի թիվ 6-ով մեծ է մյուսից, իսկ նրանց գումարը 18 է: Ըստ խնդրի պայմանի, կազմեք հավասարում՝ նշանակելով x  տառով.

ա) փոքր թիվը

x+x+6=18    2x=18-6=12   x=12:2   x=6

բ) մեծ թիվը:

x+x-6=18   2x=18+6=24  x=24:2     x=12

3. Մի թիվ 4-ով փոքր է մյուսից, իսկ նրանց գումարը 22 է: Ըստ խնդրի պայմանի, կազմեք հավասարում՝ նշանակելով   x տառով.

ա) փոքր թիվը

x+x+4=22   2x=22-4=18   x=18:2   x=9

բ) մեծ թիվը:

x+x-4=22    2x=22+4=26   x=26:2 x=13

4.  Կազմելով  հավասարում փորձիր լուծել խնդիրը:

ա)Մի թիվ 5 անգամ մեծ է մյուսից, իսկ նրանց գումարը 42 է: Գտիր այդ թվերը:

x+5x=42   6x=42   x=42:6   x=7   7*5=35

Պատ.՝ 7; 35

բ) Մի թիվ 3 անգամ փոքր է մյուսից, իսկ նրանց գումարը 28 է: Գտիր այդ թվերը:

x+3x=28    4x=28   x=28:4  x=7  7*3=21

Պատ.՝ 7; 21

գ) Մի թիվ 4 անգամ մեծ է մյուսից, իսկ նրանց տարբերությունը 39 է: Գտիր այդ թվերը:

4x-x=39   3x=39   x=39:3   x=13   13*4=52

Պատ.՝ 13; 52

դ) Մի թիվ 7 անգամ փոքր է մյուսից, իսկ նրանց տարբերությունը 54 է: Գտիր այդ թվերը:

7x-x=54   6x=54  x=54:6   x=9  9*7=63

Պատ.՝ 9; 63