Русский язык

Прочитайте рассказ.

Она была рыжая, совершенно рыжая. Рыжие глаза, рыжие брови, рыжие ресницы, рыжие губы, ярко-рыжие веснушки. Казалось, что все ее лицо просто взяли и выкрасили в рыжий цвет. И в солнечный день, когда она шла по улице, от каждой веснушки в разные стороны бежали рыжие лучики, а над головой стояло рыжее сияние от ярких рыжих волос. Люди испуганно смотрели – настолько это было необычно.

Однажды на улице какой-то парень подошёл к ней и сказал:

– Ну нельзя же быть такой рыжей!..

Она расстроилась. А еѐ мама отметила, что с этого времени у неё начал развиваться комплекс неполноценности. Она чувствовала себя ужасно несчастной.

В другой раз, поднимаясь в школе по лестнице, она натолкнулась на одного десятиклассника, очень острого на язык, который ей галантно поклонился и, пропустив ее вперед, сказал:

– Почёт и уважение краснолицей сестре моей.

А она даже не могла ничего возразить, потому что всё это было правдой.

Как-то раз, сидя со своей лучшей подружкой Машей на скамейке в саду, она размечталась:

– Вот кончу школу и в тот же день пойду и перекрашусь в черный цвет.

– Прямо на выпускной вечер? – спросила любопытная подруга.

– Да, – обрадовалась она, – прямо на выпускной вечер! Представляешь, что будет?

– Не-а, – ответила Маша, – волосы чёрные, а сама вся в веснушках.

– Ну и что! — возразила она. — Я и веснушки выведу. Ты знаешь, есть такое средство, я слышала о нём. Не веришь?

– Верю, верю, выведешь, – ответила Маша. – Ты, главное, не огорчайся. Ну, веснушки. Ну, рыжая. А у одной моей знакомой девочки, знаешь, какой огромный нос?

И она не огорчается.

– Нос-то ладно, – вздохнула она, – вот рыжей как?

– Да, рыжей плохо, – сказала Маша.

Но вот однажды мамина подруга привела к ним в гости своего сына. Он был на год старше её, и, к её удивлению, оказался довольно-таки красивым. Она пыталась развлекать его, чем могла, ходила вокруг него, рассказывала о том, как было здорово летом на юге, но он всё время сидел и молчал.

Наконец, истратив весь запас своего красноречия, она села на стул и замолчала.

И вдруг он встал, пристально посмотрел ей в глаза и громко произнес:

– Какая ты красивая! Просто ужас! Такая вся золотая-золотая, золотистая! Я таких красивых в жизни не видел.

Она на несколько мгновений замерла на месте. Всё вокруг показалось необыкновенно прекрасным и новым. И журнальный столик, и картинки на столе, и цветы в вазе. И тут внезапно она ожила, её глаза вздрогнули. Она быстро встала со стула, подошла к нему и от радости расцеловала.

Ответьте на вопросы

Знаете ли вы, что такое комплекс неполноценности? Какие? Как вы думаете, с чем они сязаны? С каким возрастом?

Знаю. Ко́мплекс неполноце́нности — сильная и постоянная неуверенность в себе, заниженная самооценка, ощущение превосходства окружающих над собой. Наверное с тем, на вас обращают мало внимание. Точно не знаю.

Все люди страдают данным комплексом? Проходит ли он со временем?

Не все. Да, проходит.

Считаете ли вы героиню рассказа красивой?

Да

Согласны ли вы с тем , что “о вкусах не спорят”?

У каждого человека свой вкус.

Продолжите предложения.

1. Она была Она была рыжая, совершенно рыжая . 2. У неѐ были рыжие глаза, рыжие брови, рыжие ресницы, рыжие губы, ярко-рыжие веснушки. 3. Она мечтала о черных волосах. . 4. Она развлекала его, чем могла . 5. Она рассказывала о том, как было здорово летом на юге . 6. Всѐ показалось ей необыкновенно прекрасным и новым. 7. Она подошла к нему и от радости расцеловала.

Вместо точек вставьте в предложения подходящие по смыслу  глаголы.

1. Он сказал эти неприятные слова, а потом подклонился . 2. Я потеряла ключи, поэтому

очень расстроилась . 3. В цирке нас называют клоуны. 4. На собрании учитель начал речь.

5. Если вы не согласны со мной, можете противоречить .

6. Я встретила в подъезде своего соседа и поздоровалась с ним.. 7. Артист смешит зрителей.

Задание

Найдите в тексте предложения с прямой речью и замените их на предложения с косвенной.

Однажды на улице какой-то парень подошёл к ней и сказал:

– Ну нельзя же быть такой рыжей!..

Однажды на улице какой-то парень подошёл к ней и сказал, что нельзя быть такой рыжей.

В другой раз, поднимаясь в школе по лестнице, она натолкнулась на одного десятиклассника, очень острого на язык, который ей галантно поклонился и, пропустив ее вперед, сказал:

– Почёт и уважение краснолицей сестре моей.

В другой раз, поднимаясь в школе по лестнице, она натолкнулась на одного десятиклассника, очень острого на язык, который ей галантно поклонился и, пропустив ее вперед сказал, что выражает почет и уважение своей краснолицей сестре.

Հայոց պատմություն

Կիլիկիայի Հայկական Թագավորություն

Միջնադարյան հայկական անկախ պետություն` ստեղծված սելջուկ-թուրքերի արշավանքների հետևանքով Կիլիկիա գաղթած հայերի կողմից: Գտնվելով Մեծ Հայքից դուրս, այն զբաղեցնում էր պատմական Կիլիկիա շրջանը:

Իշխանության հիմքը դրվել է 1080 թ-ին Բագրատունիների շառավիղ` Ռուբինյանների կողմից: Մայրաքաղաքը սկզբնապես Տարսոնն էր, հետագայում Ադանան և վերջիվերջո Սիսը: Կիլիկիյան Հայաստանը մեծ օգնություն է ցուցաբերել խաչակիրների մասնակիցներին և որոշ ժամանակ միակ քրիստոնյա պետությունն էր ողջ Մերձավոր Արևելքում: Իզուր չէ, որ նրան երբեմն անվանում էին «քրիստոնյա կղզի մահմեդական ծովում»: Քանի որ Մեծ Հայքը գտնվում էր օտարների իշխանության տակ, ապա կաթողիկոսի նստավայրը տեղափոխվեց Կիլիկիա և հաստատվեց Հռոմկլա քաղաքում: 1198 թ-ին Լևոն Բ Մեծագործի թագադրմամբ Կիլիկյան Հայաստանը վերածվեց Կիլիկիայի Հայկական Թագավորության: 1226 թ-ին գահն անցավ Ռուբինյանների մրցակիցներին` Հեթումյաններին: Քանի որ մոնղոլները նվաճել էին ահռելի տարածքներ և հասել Կիլիկիայի սահմաններին Հեթում Ա արքան որոշեց չպատերազմել նրանց հետ, այլ համագործակցել ընդդեմ ընդհանուր մահմեդական թշնամիների, հատկապես` մամլուքների դեմ: 13-14-րդ դարերում մոնղոլներն ընդունեցին իսլամ, խաչակրաց պետությունները վերացան` թողնելով Կիլիկյան Հայաստանը միայնակ ընդդեմ մամլուքների: Մի քանի արշավանքներից հետո մամլուքները 1375թ-ին գրավեցին մայրաքաղաք Սիսը: Սակայն լեռներում դեռևս մնում էին կիսանկախ հայ իշխաններ, որոնց տիրույթները վերջնականապես գրավվեցին օսմանյան-թուրքերի կողմից 1515 թ-ին:

Կիլիկիյան Հայաստանի և արևմտյան Եվրոպայի երկրների միջև առաջացել էին ռազմական և տնտեսական կապեր, որոնց հետևանքով Կիլիկիա ներմուծվեցին ասպետությունը, հագուստների նոր ոճեր, ֆրանսերեն բառեր և տիտղոսներ: Իսկ հասարակությունը վերածվեց ֆեոդալականի: Խաչակիրներն իրենք շատ բաներ վերցրեցին հայերից, ինչպես օրինակ աշտարակների կառուցումը և եկեղեցաշինության շատ տարրեր: Կիլիկյան Հայաստանն ուներ հզոր տնտեսություն, որի վառ ապացույցն է այն ժամանակվա մեծագույն նավահանգիստներից մեկը` Այասը, որտեղով անցել է նաև հայտնի ճանապարհորդ Մարկո Պոլոն:

Աշխարհագրական դիրք

Կիլիկիան գտնվում է Միջերկրական ծովի հյուսիս-արևելքում, ունի տաք և խոնավ մերձարևադարձային կլիմա, որը թույլ է տալիս աճեցնել բազմաթիվ մշակաբույսեր: Հարավից պաշտպանված է ծովով, իսկ հյուսիսից` անմատչելի լեռներով: Հին և միջին դարերում Կիլիկիան, լինելով Արևելքն Արևմուտքին միացնող ծովային և ցամաքային ուղիների խաչմերուկում, ուներ կարևոր ռազմավարական նշանակություն: Կիլիկիան բաղկացած է հիմնականում երկու շրջաններից` Լեռնային Կիլիկիա և Դաշտային Կիլիկիա: Հայկական աղբյուրներում Կիլիկիան անվանել են Կիլիկյան աշխարհ կամ Հայոց աշխարհ, ինչպես բուն Հայաստանը:

Հայերը Կիլիկիայում

Դեռևս Հայկյան Արամի իշխանության տարիներին Կիլիկիայի հյուսիսային հատվածը մտնում էր Հայքի կազմի մեջ: Սակայն ընդունված է համարել, որ հայերը մուտք են գործել Կիլիկիա մ.թ.ա. 1-ին դարում, երբ Տիգրան Մեծը նվաճել էր Մերձավոր Արևելքի մեծ մասը: Մ.թ.ա. 83 թ. քաղաքացիական պատերազմներից թուլացած Սելևկյանները հրավիրեցին Տիգրանին Ասորիք: Հետագայում Տիգրանը նվաճեց Փյունիկիան և Կիլիկիան: Նրա տերության հարավային սահմանը հասնում էր մինչև Իսրայելի Պտղոմայիս (ներկայիս Ակրա) քաղաքը: Իր հզորության գագաթնակետին Հայկական կայսրությունը ձգվում էր Պոնտական լեռներից (հարավարևելյան Փոքր Ասիա) մինչև Միջագետք, և Կասպից ծովից մինչև Միջերկրական ծով: Տիգրանը նույնիսկ ներխուժել էր Պարթևաստանի մայրաքաղաք Էկբատան: Սակայն մ.թ.ա. 27 թ. Հռոմեական կայսրությունը նվաճեց Կիլիկիան և դարձրեց այն իր արևելյան պրովինցիաներից մեկը:

Աղբյուրը՝ https://uniarm.wordpress.com/%D5%AF%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%AF%D5%AB%D5%A1%D5%B5%D5%AB-%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%A9%D5%A1%D5%A3%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6/

Գրականություն

Սասնա ծռեր

«Սանասար և Բաղդասար» ճյուղը

Գրավոր ներկայացրո՛ւ կարդացածդ հատվածը:

«Սանասար և Բաղդասար» ճյուղը պատմում է առաջին սերնդի մասին: Հայոց Գագիկ թագավորը հարկատու է Բաղդադի կռապաշտ խալիֆին։ Վերջինս, լսած լինելով Գագիկի դստեր՝ Ծովինարի գեղեցկության մասին, ուզում է նրան կնության վերցնել, սակայն մերժում է ստանում։ Վիրավորված խալիֆն ավերում է Հայոց աշխարհը։ Ծովինարը որոշում է հոժարակամ դառնալ խալիֆի կինը՝ երկիրը ավերումից փրկելու համար։ Լեռներում շրջելիս նա ծարավում է և Աստծուց ջուր է խնդրում։ Հանկարծակի բխած Կաթնաղբյուրից Ծովինարը մի լիքը և մի կիսատ բուռ ջուր է խմում ու հղիանում։ Հասնում է Բաղդադ։ Որոշ ժամանակ անց ծնվում են Սանասարն ու Բաղդասարը, որոնք օրեցօր մեծանում ու հզորանում են։ Խալիֆն ուզում է սպանել եղբայրներին, բայց նրանք են սպանում խալիֆին և իրենց մոր հետ փախչում են հայրենիք, հիմնում իրենց բերդը՝ Սասունը, հզորացնում ու շենացնում են այն։ Սանասարն ամուսնանում է Դեղձուն-Ծամի հետ։ Ունենում են 3 զավակ՝ Մհերը, Ձենով Օհանը և Ցռան Վերգոն։

Ստեղծագործական աշխատանք

Ճանապարհորդությունը հրաշք է

Ճիշտ է, գրքերը շատ բան են սովորեցնում, տեղեկություններ տալիս տարբեր երկրների և ժողովուրդների մասին, բայց դրանց հետ ծանոթանալու լավագույն միջոցը ճամփորդությունն է:

Սրտի թրթիռով ոտքդ դնում ես անծանոթ երկրի հողի վրա: Շրջում ես փողոցներում և զարմացած ուսումնասիրում շրջապատդ: Քո առաջ բացվում է բոլորովին նոր աշխարհ: Ամեն քայլափոխին մի նոր տեսարան, ամենուրեք նոր դեմքեր, քեզ համար տարօրինակ շինություններ: Անհամբեր սպասում ես, թե քեզ ինչ է հանդիպելու հաջորդ անկյունում, առաջ ես շարժվում՝ մի նոր երևույթ ես հայտնաբերում:

Ճամփորդությունը ցանկացած բառարանից էլ լավ, օգնում է սովորելու օտար լեզուներ: Այնպես որ, եթե երազում ես հարստացնել գիտելիքներդ, հավաքիր իրերդ և մեկնիր ճամփորդության:

Հայոց լեզու

Առաջադրանքներ

1. Ո՞ր շարքի բոլոր դերանուններ են որոշյալ:

1. միմյանց, յուրաքանչյուր, ինչ, երբ

2. ամեն ինչ, համայն, ամեն մի, ողջ

3. որտեղ, քանի, ինչպես, ինչու

4. իրար, որերորդ, քանիսը, այլ

2.  Ո՞ր շարքի բոլոր դերանուններ են հարաբերական:

1. ով, ինչ, երբ, սույն

2. ողջ, քանի, ինչու, որ

3. որտեղ, քանի, ինչպես, ինչու

4. իրար, որերորդ, քանիսը, այլ

3. Ո՞ր շարքի բոլոր դերանուններ են ցուցական:

1. ողջ, ամբողջ, միևնույն, ամենայն

2. համայն, սույն, միևնույն, ինչ

3. այսպես, այդպես այնպես, որքան

4. սա, դա, նույնտեղ, այնչափ

4. Դո՛ւրս գրել դերանունները և խմբավորե՛լ ըստ տեսակների։ Հոլով, թիվ կամ դեմք ունեցող դերանունների դեպքում նշե՛լ դրանք։

Մկան թագավորը հրաման է տալիս, կանչում իր մոտ չղջիկին և ասում. «Ա՛յ

անպիտան, դու մուկ ես, ո՞ւր ես թաքնվում, ինչի՞ տուրք չես տալիս»։ Չղջիկը բաց է անում թևերը և ասում. «Ես ինչի՞ պիտի տուրք տամ քեզ, չե՞ս տեսնում սրանք. Ես թռչուն եմ, ես որտեղի՞ մուկն եմ»։ Մկան թագավորը գրում է թռչունների թագավորին, թե այս տեսակ մի թռչուն կա. ինչի՞ դու նրանից տուրք չես վերցնում։ Թռչունների թագավորը սա որ լսում է, կանչում է չղջիկին, ասում. «Եթե թռչուն ես, մեր օրենքը ինչի՞ ես խախտում, ինչի՞ տուրք չես տալիս»։ Չղջիկը բաց է անում բերանը, ցույց տալիս ատամները և ասում. «Ես մուկ եմ, թռչունը բա ատամներ կունենա՞»։ Թռչունների թագավորը մնում է շվարած, գլուխը կորցրած։ Այսպես, չղջիկը, երկուսին էլ խաբելով, մինչև հիմա էլ իր համար հանգիստ ապրում է առանց տուրք տալու։

Իր (անձ. դեր.), դու (անձ. դեր.), ո՞ւր (հարց. դեր.), ինչի՞(հարց. դեր.), ես (անձ. դեր.),  քեզ (անձ. դեր.) սրանք (ցուց. դեր.), որտեղի՞ (հարց. դեր.), այս (ցուց. դեր.), նրանից (անձ. դեր.) սա (ցուց. դեր.), մեր (անձ. դեր.):

5. Առաջին երկու և վերջին երկու նախադասությունները դարձրո՛ւ մեկական նախադասություն, մի  նախադասություն էլ հանի՛ր և տեքստը փոխադրի՛ր երեք նախադասությամբ:

«Ալոն» աշխարհում ամենատարածված բառերից է, որն այսօր գործածվում է հեռախոսային խոսակցությունների ժամանակ: Դա շատ ավելի հին է, քան հեռախոսը: Մինչև հեռախոսի գյուտն այդ բառը նավերի վրա է օգտագործվել՝ խոսափողով կանչերի ժամանակ, քանի որ «ալո» նշանակում է «լսում եմ»:

6. Տեքստը փոխադրի՛ր  երեք-չորս նախադասությամբ:

Կրիան ու նապաստակը վիճեցին, թե ո՛վ է ավելի արագ վազում: Նրանք որոշեցին մրցել: Նապաստակը  հույսը դրեց իր բնատուր արագավազության վրա ու ճամփեզրին պառկեց և  քնեց: Իսկ կրիան առանց հանգստանալու վազում էր ու վազում: Այդպես նա նվաճեց հաղթողի պարգևը:

7. Հետևություններից ո՞րն է (որո՞նք են) համապատասխանում տեքստին: Ընտրությունդ հիմնավորի՛ր: Կարող ես նաև այլ հետևություն անել:

Արագիլին հարցրին.

— Իմաստո՛ւն հավք, ինչո՞ւ ես անվերջ մի ոտքի վրա կանգնում:

Պատասխանեց.

-Որպեսզի գոնե մի քիչ թեթևացնեմ աշխարհի բեռը:

Հետևություն

ա) Մարդիկ մեծամիտ են ու շատ կարևորում են իրենց: Նրանց թվում է, թե իրենք են տանում աշխարհի հոգսը, և իրենցից է կախված, թե աշխարհն ինչպե՛ս է ապրում:

բ) Կա մարդ, որ այնքան բարի է, աշխարհի ու մարդկանց նեղություն չտալու համար պատրաստ է «մեկ ոտքի վրա» ապրելու: Իր կյանքը կդժվարացնի, միայն թե ուրիշների համար հեշտ լինի:

գ) Ծույլ մարդիկ, իրենց բան ու գործը թողած, ամբողջ օրը կարծես աշխարհի հոգսն են հոգում:

դ)Կան պարծենկոտ մարդիկ, որոնք իրենց ամենասովորական արարքները շատ են կարևորում ու դրանք վեհ գաղափարներով բացատրում:

ե) Բոլոր մարդիկ  պիտի մեկ ոտք ունենան, որ երկրի բեռը թեթև լինի:

զ) Մարդիկ պետք է հարգեն դիմացինների սովորությունները և դրանց  վերաբերող ավելորդ հարցեր չտան, թե չէ երբեմն շատ անհեթեթ պատասխաններ կլսեն: Ամեն ինչ չէ, որ բացատրելի է:

է) Մարդիկ այնքան եսասեր ու շահամոլ  են, որ երբեք մի թռչունի չափ անգամ չեն մտածի  իրենց երկրի մասին:

Աշխարհագրություն

Տրանսպորտի դերը տնտեսության մեջ

Տրանսպորտ (լատ.՝ trans — «մեջ», portare — «տանել»), տնտեսության առանձին ճյուղ, որն սպասարկում է զանազան տեսակի փոխադրումներ, հաղորդակցության միջոցների ամբողջություն։ Տրանսպորտ ասելիս հաճախ ի նկատի ունեն նաև առանձին տեսակի փոխադրամիջոցները։ Տրանսպորտի տեսակների թվում են օդային, ցամաքային (երկաթուղային և ճանապարհային), ջրային, մալուխային, տիեզերական փոխադրամիջոցները և խողովակաշարերը։ Տրանսպորտը մեծ նշանակություն ունի, քանի որ թույլ է տալիս զբաղվել առևտրով, ինչը կարևոր է քաղաքակրթությունների զարգացման համար։

Տրանսպորտի յուրաքանչյուր տեսակ ունի իր առավելություններն ու թերությունները և ընտրվում է կախված ուղևորության արժեքից և երթուղուց։

Օդային տրանսպորտ

Անշարժ թևերով թռչող սարքերը, որոնք ավելի հայտնի են որպես ինքնաթիռներ, «օդից թեթև» օդանավեր են․ դրանք վեր բարձրացնելու համար օգտագործվում է թևերի նկատմամբ օդի շարժումը։ Անշարժ թևերով օդանավերի թվին են պատկանում թե փոքր մարզական կամ տուրիստական օդանավերը և թե մեծ մարդատար ինքնաթիռներն ու ռազմական բեռնատար օդանավերը։

Օդային տրանսպորտի շահագործման համար անհրաժեշտ են օդային հոսանքներ (այն վեր բարձրացնելու համար) և վայրէջքի գոտի։ Անհրաժեշտ է նաև օդանավակայանային ենթակառուցվածք՝ օդանավերի մեծ մասի տեխնիկական սպասարկման, վերազինման, լցավորման ու անձնակազմը, բեռները և ուղևորներին օդանավ բարձրացնելու համար։ Չնայած որ օդանավերի մեծ մասը օդ է բարձրանում և վայրէջք կատարում հողի վրա, դրանցից որոշները կարող են նույնը կատարել այլ մակերևույթներին՝ սառույցի, ձյան կամ հանդարտ ջրային մակերևույթի վրա։

Օդանավը՝ հրթիռից հետո, աշխարհում երկրորդ ամենաարագ տրանսպորտային միջոցն է։ Մարդադար օդանավերը կարող են շարժվել ժամում 955կմ արագությամբ, մեկ շարժիչով օդանավերը՝ ժամում 555կմ։ Օդային հաղորդակցության միջոցով հնարավոր է հեռավոր վայրեր տեղափոխել մարդկանց և սահմանափակ քանակությամբ բեռներ, սակայն դա կապված է մեծ ծախսերի և էներգիայի սպառման հետ․ փոքր հեռավորության վրա և դժվարանցանելի վայրերում կարելի է օգտագործել ուղղաթիռներ։ 2009թ․ ապրիլի 28-ին The Guardian պարբերականում հրապարակված հոդվածի համաձայն․ «ԱՄԿ տվյալներով յուրաքանչյուր վայրկյան օդում գտնվում է մոտ 500,000 մարդ»։

Ջրային տրանսպորտ

Ջրային տրանսպորտը ծովերով, օվկիանոսներով, լճերով, ջրանցքներով կամ գետերով ջրային փոխադրամիջոցներով՝ բեռնանավերով, զբոսանավերով, նավակներով, լաստանավերով, տեղաշարժն է։ Ջրային փոխադրամիջոցները պիտի օժտված լինեն լողունությամբ, այդ իսկ պատճառով նախագծման, կառուցման և սպասարկման ժամանակ մեծ նշանակություն ունի դրանց կմախքը։

Առաջին շոգենավերը, որոնցում նավը շարժող թիավար անիվը կամ թիապտուտակը գործի դնելու համար օգտագործվում էր շոգեմեքենա, ստեղծվել են 19-րդ դարում։ Գոլորշին արտադրվում էր ջեռուցիչ կաթսայում՝ փայտի կամ ածխի այրմամբ և շարժվում դեպի արտաքին այրման շարժիչ։ Ներկայումս նավերի մեծ մասը զինված է ներքին այրման շարժիչով, որն աշխատանքի է դրվում բունկերային վառելիքով (չնչին կերպով թորված նավթ)։ Որոշ նավերում, օրինակ՝ սուզանավերում, գոլորշու արտադրության համար օգտագործվում է միջուկային էներգիա։ Տուրիստական և ուսումնական նավերը շարժվում են քամու ուժով, իսկ ավելի փոքր մասշտաբի նավերը շարժման մեջ են դրվում մեկ կամ ավելի պտուտակները շարժող ներքին այրման շարժիչներով, իսկ ռեակտիվ նավերը՝ ռեակտիվ ջրային շարժիչներով։ Իսկ ծանծաղ ջրերով երթևեկող օդային բարձով նավակները շաժվում են հսկայական հրող հսկայական հրող պտտանիվներով։

Չնայած որ այն, այլ տրանսպորտային միջոցների համեմատ, դանդաղ է, ժամանակակից ծովային տրանսպորտը մեծաքանակ բեռների փոխադրման շատ արդյունավետ եղանակ է։ 2007 թվականին մոտ 35,000 առևտրային նավ փոխադրել է 7,4 միլիարդ տոննա բեռ։ Միջմայրցամաքային բեռնափոխադրումների պարագայում ջրային տրանսպորտի օգտագործումը շատ ավելի էժան է, քան օդայինինը, իսկ առափնյա տարածքներում լայնորեն տարածված են փոքրիկ նավերը և լաստանավերը։

Կենսաբանություն

Սողունների բազմազանությունը և դասակարգումը

Ինչպես արդեն գիտեք, սողունները պատկանում են քորդավորների տիպի ողնաշարավորների ենթատիպին և ունեն մոտ  7,5  հազար տեսակ:

Սողուններն առաջացել են հնադարյան պարզագույն երկկենցաղներից:

Ժամանակակից սողունների տեսակներ

I . Կնճիթագլուխների կարգ

Այս կարգն ունի միայն մեկ տեսակ. դա մինչև մեր օրերը հասած հնադարյան հատերիան է: Հատերիան տարածված է միայն Նոր Զելանդիայում:

II . Կրիաների կարգ

Այս կարգում ընդգրկված է մոտ  250  տեսակ: Դա հնադարյան խումբ է, որը սկիզբ է առել անմիջապես հնադարյան սողուններից՝  240  մլն տարի առաջ: Կրիաների մարմինը պարփակված է եղջերային թիթեղիկներով պատված ոսկրային զրահի մեջ, որն առաջացել է կմախքի ոսկրերից և մաշկի ոսկրային թիթեղիկների սերտաճումից: Շարժուն են միայն գլուխը, վերջույթները և պոչը: Կրիաներն ատամներ չունեն, նրանց ծնոտի եզրերը սուր են, եղջերային և փոխարինում են ատամներին:

Կրիաների կարգն ընդգրկում է ցամաքային, ջրային և կիսաջրային կենսակերպ ունեցող տեսակներ: Ցամաքային տեսակներից է  200  կգ կշիռ ունեցող փղային կրիան, որն ապրում է Գալապագոսյան կղզիներում: Կիսաջրային կենսակերպ վարող կրիաները մեծամասամբ գիշատիչ են: Ծովերում և օվկիանոսներում ապրող կրիաների վերջույթները վերածվել են լողաթաթերի: Դրանցից է ծովային կրիան, որը մինչև  450  կգ կշիռ ունի:

III . Կոկորդիլոսների կարգ

Այս կարգը ընդգրկում է  23  տեսակ: Կոկորդիլոսները հնադարյան սողուններ են, ունեն  1,5−8  մ երկարություն: Նրանց մարմինը պատված է ամուր եղջերային վահանիկներով, պոչը կողքերից սեղմված է: Առջևի վերջույթները կրում են հինգ ազատ մատներ, իսկ ետինները՝ լողաթաղանթով միացած չորսական մատներ:

Կոկորդիլոսների սիրտը քառախորշ է, բաժանված է լրիվ միջնապատով: Կոկորդիլոսների թոքերն ունեն բազմաթիվ միջնապատեր և խողովակներ, որոնք մեծացնում են գազափոխանակության մակերեսը: Աչքերը և քթանցքերը թմբիկների վրա են, դրա շնորհիվ ջրի մեջ սուզված կոկորդիլոսի միայն աչքերն ու քթանցքերն են ջրից դուրս: Կոկորդիլոսները ցամաք են դուրս գալիս հանգստանալու կամ բազմանալու համար: Նրանք գիշատիչներ են, սնվում են տարբեր կենդանիներով:

Ներկայացուցիչներն են՝ նեղոսյան կոկորդիլոս, միսսիսպյան ալիգատոր, գանգյան գավիալ, սև կայման:

IV . Թեփուկավորների կարգ

Թեփուկավորների կազմում են ընդգրկված օձերի  3000  տեսակ և մողեսների  4300  տեսակ:  

Մողեսներ

Մողեսներն ունեն  2  զույգ ոտքեր, սակայն հանդիպում են նաև թերզարգացած վերջույթներով և անոտ տեսակներ: Ամենախոշոր մողեսը  4 մ երկարությամբ և  180 կգ քաշով Կոմոդո կղզում ապրող վարանն է: Գեկկոնների ընտանիքում կան շատ փոքրիկ՝  3−3,5  սմ երկարությամբ օրգանիզմներ: Ագամաները, իգուաները, սցինկները տարածված են անապատներում, արևադարձային և մերձարևադարձային երկրներում: Գեկկոնները մթնշաղային կենդանիներ են, հանդիպում են նաև Միջին Ասիայում, Ղրիմում, Անդրկովկասում:

Ներկայացուցիչներն են՝ իգուանա, ագամա, կոմոդյան վարան, գեկկոն:

Օձեր

Օձերը անվերջույթ, որդանման, սողացող կենդանի օրգանիզմներ են: Հանդիպում են արևադարձային անտառներում, անապատներում, սողուն ավազների մեջ:

Օձերը սովորաբար որսին դարանակալում են կամ էլ դանդաղ սողալով մոտենում և արագ նետվելով՝ փաթաթվում են նրա շուրջը: Թունավոր օձերը անշարժացնում են զոհին, նրա մարմնի մեջ թույն ներարկելով: Կծելիս, վերին ծնոտի ժանիքանման ատամների վրա գտնվող խողովակներով թույնն անցնում է զոհի մարմնի մեջ:

Օձի թույնը մարդուն կարող է սպանել  29  վ մինչև  40  րոպե ընկած ժամանակահատվածի ընթացքում: Ուստի հարկավոր է առաջին օգնության ցուցաբերումից հետո մարդուն արագ տեղափոխել հիվանդանոց՝ հակաթույնի ներարկման համար:

Ամենամեծ օձը անակոնդան է՝ 10  մ: Օձի խայթոցի դեպքում հարկավոր է անհապաղ վերքը մաքրել թույնից, որպեսզի այն չտարածվի արյան հոսքով:

Թարգմանություն

«В больнице»

Она с бешеной скоростью гнала машину. Господи, только бы успеть вовремя.

Но по выражению лица врача из реанимационной палаты она поняла все. Она зарыдала.

— Он в сознании? — Миссис Аллертон, — мягко сказал врач, — вы должны быть счастливы.

Его последние слова были: «Я люблю тебя, Мэри». Она взглянула на врача и отвернулась.

— Спасибо, — холодно произнесла Джудит.

Барнаби Конрадеще.

Հիվանդանոցում

Նա վարում էր մեքենան սարսափելի արագությամբ: «Տեր իմ, միայն թե ժամանակին հասնեմ»:

Բայց վերակենդանացման բաժանմունքի բժշկի դեմքի արտահայտությունից նա հասկացավ ամեն ինչ: Նա լաց եղավ:

«Արդյո՞ք նրա գիտակցությունը տեղում է»:

-Տիկի՛ն Ալլերտոն, — մեղմորեն ասաց բժիշկը, — դուք պետք է երջանիկ լինեք:

Նրա վերջին խոսքերը էին. «Ես սիրում եմ քեզ, Մերի՛»: Նա նայեց բժշկին և շրջվեց:

— Շնորհակալ եմ, — սառնությամբ ասաց Ջուձիթը:

«Прятки»

— Девяносто девять, сто! Кто не спрятался, я не виноват! Я ненавижу водить, но для меня это гораздо легче, чем прятаться. Входя в темную комнату, я шепчу тем, кто затаился внутри: «Стукали-пали!». Они взглядом провожают меня по длинному коридору, и в висящих на стенах зеркалах отражается моя фигура в черной сутане и с косой в руках.

Курт Хоман.

Պահմտոցի

— Իննսունինը, հարյուր: Ո՞վ չի թաքնվել, ես մեղավոր չեմ: Ես չեմ սիրում մեքենա վարել, բայց ինձ համար դա շատ ավելի հեշտ է, քան թաքնվելը: Մտնելով մութ սենյակ ՝ ես թաքնվածներին շշնջում եմ. «Մենք հարվածեցինք-ընկանք»: Նրանք հայացքով ուղեկցում են ինձ երկար միջանցքով, իսկ պատերին կախված հայելիներում արտացոլում է իմ մարմինը՝ սև թիկնոցով և ձեռքին եղած հյուսերով:

Հանրահաշիվ

Առաջադրանքներ.

1. Մտապահված թիվը նշանակել x-ով, կազմել հավասարում, գտնել անհայտը:

ա) Մտապահել են մի թիվ, ավերացրել են 8 և ստացել 33:

x+8=33

x=33-8

x=25

25+8=33

բ) Մտապահել են մի թիվ, բազմապատկել են այն 4-ով և ստացել 40:

4x=40  x=40:4   x=10

գ) Մտապահել են մի թիվ, բազմապատկել են այն 7-ով, արդյունքին ավելացրել են 12 և ստացել  են 26:

7x+12=26    7x=26-12=14    x=14:7  x=2

դ) Մտապահել են մի թիվ, բազմապատկել են 5-ով, հանել են արդյունքից   4  ստացել  են 36:

5x-4=36     5x=36+4=40     x=40:5    x=8

2. Մի թիվ 6-ով մեծ է մյուսից, իսկ նրանց գումարը 18 է: Ըստ խնդրի պայմանի, կազմեք հավասարում՝ նշանակելով x  տառով.

ա) փոքր թիվը

x+x+6=18    2x=18-6=12   x=12:2   x=6

բ) մեծ թիվը:

x+x-6=18   2x=18+6=24  x=24:2     x=12

3. Մի թիվ 4-ով փոքր է մյուսից, իսկ նրանց գումարը 22 է: Ըստ խնդրի պայմանի, կազմեք հավասարում՝ նշանակելով   x տառով.

ա) փոքր թիվը

x+x+4=22   2x=22-4=18   x=18:2   x=9

բ) մեծ թիվը:

x+x-4=22    2x=22+4=26   x=26:2 x=13

4.  Կազմելով  հավասարում փորձիր լուծել խնդիրը:

ա)Մի թիվ 5 անգամ մեծ է մյուսից, իսկ նրանց գումարը 42 է: Գտիր այդ թվերը:

x+5x=42   6x=42   x=42:6   x=7   7*5=35

Պատ.՝ 7; 35

բ) Մի թիվ 3 անգամ փոքր է մյուսից, իսկ նրանց գումարը 28 է: Գտիր այդ թվերը:

x+3x=28    4x=28   x=28:4  x=7  7*3=21

Պատ.՝ 7; 21

գ) Մի թիվ 4 անգամ մեծ է մյուսից, իսկ նրանց տարբերությունը 39 է: Գտիր այդ թվերը:

4x-x=39   3x=39   x=39:3   x=13   13*4=52

Պատ.՝ 13; 52

դ) Մի թիվ 7 անգամ փոքր է մյուսից, իսկ նրանց տարբերությունը 54 է: Գտիր այդ թվերը:

7x-x=54   6x=54  x=54:6   x=9  9*7=63

Պատ.՝ 9; 63