Արյան մակարդում

Արյան մակարդումն օրգանիզմի պաշտպանական ռեակցիան է, որի հետևանքով խցանվում է վնասված անոթի լուսանցքը և կանխվում հետագա արյունահոսությունը: Բացի այդ, արյան մակարդումը խոչընդոտում է վնասված անոթի պատից հիվանդաբեր մանրէների թափանցումն օրգանիզմ:

 Մակարդումը կատարվում է հետևյալ կերպ. անոթի պատի վնասման ժամանակ արյան թիթեղիկները՝ թրոմբոցիտները, հպվելով վնասված անոթի անհարթ մակերեսին, հեշտությամբ քայքայվում են, որի շնորհիվ արյան պլազմա է արտազատվում հատուկ ֆերմենտ: Վերջինս ազդում է արյան պլազմայում լուծված պրոթրոմբին սպիտակուցի վրա`  նրան դարձնելով անլուծելի թելանման ֆիբրին:

 Ֆիբրինի թելիկներն առաջացնում են ցանց, որի մեջ պահվում են արյան բջջային տարրերը, և առաջանում է խցան՝ թրոմբ, որը և փակում է վնասված անոթի լուսանցքը: Հետագայում թրոմբը լուծվում է, իսկ անոթի վնասված մասը՝ վերականգնվում: Արյան մակարդումը տեղի է ունենում  3−8  րոպեում, ընդ որում, որքան փոքր է անոթի լուսանցքը, այնքան մակարդումն ավելի արագ է կատարվում:

Արյան մակարդման գործընթացը կարող է խանգարվել տարբեր պատճառներից, որի հետևանքով արյան անոթի վնասվածքից տեղի է ունենում երկարատև արյունահոսություն: Օրինակ` ժառանգականորեն պայմանավորված հեմոֆիլիա հիվանդության ժամանակ արյունը չի մակարդվում, և անոթի պատի ամենաչնչին վնասվածքը վտանգավոր է կյանքի համար:

Արյան խմբեր

Տարբերում են արյան չորս խմբեր: Այսպես` որոշ մարդկանց (արյան  I  խումբ) էրիթրոցիտներում բացակայում են  A  և  B  ագլյուտինոգեններ, իսկ պլազմայում առկա են  α  և  β  ագլյուտինիններ: Արյան  II  խումբ ունեցող մարդկանց էրիթրոցիտներում լինում են միայն  A  ագլյուտինոգեններ, իսկ պլազմայում՝  β  ագլյուտինիններ: Արյան  III  խումբ ունեցող մարդկանց էրիթրոցիտներում լինում են  B  ագլյուտինոգեններ, իսկ պլազմայում՝  α  ագլյուտինիններ:

Արյան  IV  խումբ ունեցող մարդկանց էրիթրոցիտներում կան  A  և  B  ագլյուտինոգեններ, իսկ պլազմայում  ագլյուտինիններ չկան: Այսպիսով` արյան  I  խմբին պատկանող մարդկանց արյունը կարելի է ներարկել բոլորին, որովհետև նրանում չկան  A  և  B  ագլյուտինոգեններ,  II  և  III  խմբերին պատկանող արյունը կարելի է ներարկել համապատասխանորեն իրենց և  IV  խմբերին:  IV  խմբին պատկանող մարդկանց արյունը կարելի է ներարկել միայն  IV  խմբի արյուն ունեցող մարդկանց: Այդ պատճառով արյան  I  խումբը համարվում է համընդհանուր դոնոր, իսկ  IV  խումբը՝ համընդհանուր ռեցիպիենտ:

 Եթե չկատարվի արյան խմբերի ճիշտ ընտրությունը, ապա փոխներարկման ժամանակ արյուն ընդունող օրգանիզմում կարող է տեղի ունենալ ագլյուտինացիա` էրիթրոցիտների քայքայում, և ավարտվել մահով: Արյան խմբերը որոշող հակածինները ժառանգաբար փոխանցվում են սերնդեսերունդ և չեն փոխվում կյանքի ընթացքում: Մարդկանց  40−50 %-ը ունի առաջին խմբի արյուն,  30−40 %-ը` երկրորդ,  10−20 %-ը՝ երրորդ, իսկ  5 %-ը՝ չորրորդ խումբ:

Homework

Complete the sentences below with the correct form of adjectives.

1- If you want to be much healthier, you should exercise every day. ( healthy)

2- In order to become wealthier than others, some people start criminal activities. (wealthy)

3- My new car is prettier than my old one. (pretty)

4- Everyone struggles to have even happier life in the future. (happy)

5- My brother is luckier than me. (lucky)

6- She is a little uglier than her older sister. (ugly)

Fill in the blanks with the correct form of adjectives in parentheses.

1- She was the most dangerous guy for the U.S.A. (dangerous)

2- My nephew is stingier than my uncle. (stingy)

3- Sydney is the most beautiful city in Australia. (beautiful)

4- Who is the richest man of the world in this century? (rich)

5- What is the most convenient way to become filthy rich in your life? (convenient)

6- My English is not better than yours. (good)

7- Not listening to good advice is one of the worst habits of my younger brother. (bad)

8- Our English class is more interesting than your math class. (interesting)

9- Learn ESL is one of the best websites in the world. (good)

10- USA is one of the most modern countries in the world. (modern)

11- Can you name the largest province of our country? (large)

12- Washington is the most  expensive city in the USA. (expensive)

Choose the best options.

1. Tom is feeling very ______.

angry

angrier

angriest

2. Nokia is a _______ company.

good

better

best

3. Ahmad is _______ than his brother.

fast

faster

fastest

4. Amongst the three brothers, Jawed is the ________

tall

taller

tallest

5. She will live ______ than him.

long

longest

longer

larger

6. What about this? Isn’t it _______?

beautiful

beauteous

beauty

7. The test was ________ than I thought it would be.

difficult

more difficult

most difficult

8. He is the ________ boy in his class.

old

older

oldest

9. This locality is ________ than ours.

expensive

more expensive

most expensive

10. You are so ________, I am sure you can pick this up.

strong

weak

fat

thin

1. My roommate reminded me that passengers —- (are not allowed to / don’t let) use electronically operated devices on the plane.

2. The hotel management —- (is allowed to / lets) us use the mini bar in our room.

3. Holidaymakers —- (are not allowed to / do not let) interfere with the timetable arranged by the tour guide.

4. John’s parents —- (are allowed to / let) him have an expensive and comfortable holiday.

5. I —- (am not allowed to / don’t let) go out in the evenings.

6. Students —- (are not allowed to / don’t let) use their calculators during the exams.

7. The guards —- (are not allowed to / don’t let) visitors in after dusk.

8. Pets —- (are not allowed / don’t let) in the classrooms.

9. Jim —- (is not allowed to / doesn’t let) Jeffrey talk bad about him.

10. Nobody —- (is allowed to / lets) smoke at the gas station.

Մակբայ, տեսակները։

Առաջադրանքներ

1․Տրված նախադասությունները դարձրո՛ւ ժխտական: Ուշադրություն դարձրո՛ւ ընդգծված դերանուններին և մակբայներին:

Բոլոր մարդիկ վազում էին հոսանքի ուղղությամբ:

Ոչ ոք չէր վազում հոսանքի ուղղությամբ:

Այդպիսի երևույթները բավականին հաճախ են նկատվում:

Այդպիսի երևույթները ոչ հաճախ են նկատվում:

Լիովին հնարավոր է ուրիշ վայրերում էլ կիրառել նման միջոցառումներ:

Բոլորովին հնարավոր չէ ուրիշ վայրերում էլ կիրառել նման միջոցառումներ:

Քամին դեռ փչում էր:

Քամին այլևս չէր փչում:

Ինչ—որ մեկը լուսամուտներին թուղթ էր կպցրել:

Որևե մեկը լուսամուտներին թուղթ չէր կպցրել:

Պատերազմը քայքայել էր ամբողջ տնտեսությունը:

Պատերազմը չէր քայքայել ողջ տնտեսությունը:

Այստեղ տարվա բոլոր տեղումները լինում են միայն գարնանը:

Այստեղ տարվա ոչ մի տեղում տեղում չի լինում գարնանը:

2.Տրված նախադասությունները դարձրո´ւ հաստատական: Ուշադրությո´ւն դարձրու ժխտական դերանուններին հ մակբայներին:

Ոչ մի հնար նրան չէր օգնի կրճատելու ժամանակը:

Բոլոր հնարներն նրան կօգնեն կրճատելու ժամանակը:

Ոչ մի առագաստանավ քամուն հակառակ շարժվել չի կարող:

Բոլոր առագաստանավերը կարողանում են քամուն ընդառաջ շարժվել:

Ոչ ոք զբոսնելու ցանկություն չուներ:

Բոլորը զբոսնելու ցանկություն ունեին:

Իբր միջատներին թունավորող այդ դեղը բոլորովին վնաս չէր տալու այլ կենդանի էակների:

Միջատներին թունավորող այդ դեղը ամբողջովին վնաս էր տալու այլ կենդանի էակների:

Այդ փաստարկներն ամենևին չհամոզեցին մարդկանց:

Այդ փաստարկներն ամբողջովին համոզեցին մարդկանց:

Ոչ մեկը հիացած չէր այդ փոշով:

Բոլորը հիացած էին այդ փոշով:

Վաղուց ոչինչ չենք լսել այդ մասին:

Վաղուց մենք ամեն ինչ լսել ենք այդ մասին:

3. Առանձնացրո՛ւ այն բառերը, որոնք ժխտական նախածանց ունեն:

Անարվեստ, անդեմ, անդուռ, անիվ, անսիրտ, անահ, անուշ, անմահ, անուն, դժոխք, դժգոհ, դժբախտ, դժնի, դժկամ, ապագա, ապարդյուն, ապերախտ, ապուր, ապաշնորհ, ապուշ, ապտակ, տարի, տկար, տհաճ, տպել, տգեղ, տխուր, չամիչ, չտես, չկամ, չարիք:

Անարվեստ, անդեմ, անդուռ, անսիրտ, անահ, անմահ, դժգոհ, դժկամ դժբախտ, ապարդյուն ապաշնորհ, ապերախտ, ապուշ, տհաճ, տգեղ, չտես, չկամ:

4․Տրված տեքստերը համեմատի՛ր և գրի՛ր, թե դրանք ինչո՛ վ են տարբերվում:

Ա. Հին Բաբելոնում գետի աղտոտման մեղավորը մահապատժի էր ենթարկվում: Պետրոս Մեծը Սիբիր էր աքսորում այն պետեբուրգցիներին, որոնք լվացքաջուր էին թափում Նևան: Իսկ այսօր մարդկության ունեցած ամբողջ ջուրն է ենթակա վտանգի: Մարդիկ անխնա թունավորում ու կեղտոտում են գետերն ու լճերը, ծովերն ու օվկիանոսները և դեռ ուրախանում են:

Հին Եգիպտոսի գրերի մեջ «զզվել» հիեորոգլիֆն արտահայտվել է թեք դիրքով պատկերված ձկան տեսքով: Հնագետները երկար ժամանակ չէին հասկանում այդ տարօրինակ զուգորդումը: Այժմ գիտենք, որ ձուկն աղտոտված ու թթվածնից աղքատացած ջրում է այդպիսի դիրք ընդունում:

Երբ թունավոր նյութն սկսում է ջրի մեջ տարածվել, ձկներն ահավոր վախենում են: Նրանք ջրի մակերևույթի մոտ են ելք փնտրում, ցատկում օդ, նետվում ափ: Հոգեվարքի պարը վերջանում է ջղաձգություններով, ապա ձկները սատկում են:

 Ի՞նչ է մտածում բանական մարդը:

Բ. Հին Բաբելոնում գետի աղտոտման մեղավորի աստղը խավարում էր: Պետրոս Մեծը Սիբիր էր քշում այն պետեբուրգցիներին, որոնք լվացքաջուր էին թափում Նևան: Իսկ այսօր մարդկության ունեցած ամբողջ ջրի գլխին է վտանգը կախված:Մարդիկ առանց սրտերը ցավելու թունավորում ու կեղտոտում են գետերն ու լճերը, ծովերն ու օվկիանոսները և դեռ աշխարհքով մեկ են լինում:

 Հին Եգիպտոսի գրերի մեջ «զզվել» հիեորոգլիֆը հանդես է գալիս թեք դիրքով պատկերված ձկան տեսքով: Հնագետները երկար ժամանակ գլխի չէին ընկնում այդ տարօրինակ կապը: Այժմ գիտենք, որ ձուկն աղտոտված ու թթվածնից աղքատացած ջրում է այդ օրն ընկնում:

Երբ թունավոր նյութն սկսում է ջրի մեջ տարածվել, ձկներին անպատմելի սարսափ է պատում: Նրանք ջրի երեսին են ճար ու ճամփա ման գալիս, իրենց ափ գցում: Հոգեվարքի պարը վերջանում է թալիկ-թալիկ գալով, ապա ձկները շունչները փչում են:

Ի՞նչ է մտքովն անցակցնում բանական մարդը:

Ա տեքստը ավելի համառոտ է ներկայացված:

5. Տրված դարձվածքները գրի՛ր հոմանիշ բառերի և արտահայտությունների փոխարեն և անհրաժեշտ փոփոխություններ արա՛:

Համեմատի՛ր տրված ու ստացված տեքստերը:

Աչքդ է մտնում, ցավին ուրիշ դարման է գտել, խելքը գնում է (ուշքն ու միտքն իրենը չէ), թուրը աջ ու ձախ կտրում է, աչքի չընկնեն, խելքին փչածը, ամպերի հետ է խաղում, իր կաշվից վախեցող, կողքով անցնեն:

Մարդու խելքը գնում է աչքի չընկնելու գաղափարը, ու նա խելքի փչածը հեքիաթի է վերածում անտեսանելի դարձնող գլխարկի, անտեսանելի մարդու մասին: Իսկ բնությունն այդ ցավին ուրիշ դարման է գտել: Նա ներկում է իր ստեղծած էակներին, պաշտպանական գունավորում է տալիս, որ թշնամիները կողքով անցնեն: Բնության մեջ դա ամեն քայլափոխի աչքդ է մտնում: Անապատային գորշ դեղնավուն գույնն ունեն անապատի կենդանիների մեծ մաս` և՛ սարդը, և՛ որդը: Հյուսիսի ձյունածածկ հարթավայրերում ապրող կենդանիներին էլ` լինի դա բևեռային արջ, որ ձյան ֆոնի վրա նրանք չնկատվեն:

6.Բառերը, քանի ձևով հնարավոր է, վերադասավորի´ր, որ ամեն անգամ մի բան կարևորվի:

Կենսաբանների փորձերից ձանձրացած դելֆինները հացադուլ են հայտարարում:

Դելֆինները բաց ակվարիումից դանդաղ լողում էին դեպի ազատություն:

Գերմանացի մի կոնստրուկտոր մթության մեջ տեսնող և հաչող արհեստական շուն է պատրաստել:

Շոտլանդիայի և Նորվեգիսւյի բնակիչները «ծովատառեխի անձրևի» բազմիցս ականատես են եղել:

Հնդկաստանի բնակիչները ութ հարյուր լեզվով ու բարբառով են խոսում:

Օձի թույնը բժշկության մեջ շատ արժեքավոր է:

Ծայրին փոքրիկ լամպ ունեցող ինքնահոսներ են թողարկվում ճապոնիայում:

7.Նախադասությունների մեջ շարադասության (բառերի դասավորության) սխալ կա. ուղղի՛ր: Բարձր ու երկարաձիգ գորտն սկսեց կռկռալ:

Գորտը սկսեց բարձր ու երկարաձիգ կռկռալ:

Աղմուկի միջից մեզ էին հասնում օգնության հուսահատ կանչերը: Հայտնվեցին միանգամայն իրիկնային ձայները` յուրահատուկ ռիթմիկ գվվոց ու բարձր, բեկբեկուն մռնչյուն:

Քարացած նայում էր տերևների ու թփերի իրիկնային տարուբերումին, կարծես առաջին անգամ էր տեսնում:

Արահետը  գնում էր դեպի գյուղը ոչ թե ուղիղ գծով, այլ շարունակ ծառերի մեջ գալարվելով:

Սա այն հսկայի կոշիկն է, որը հաղթեց դևերին ու հետ բերեց աղջկան:

Տեսանք այն ավտոբուսի վարորդին, որով եկել էինք:

8․Տրված ասույթները հեղինակի խոսքով նախադասություններ դարձրո՛ւ` հեղինակի խոսքը գրելով ուղղակի խոսքից առաջ, հետո և դրա մեջ:

օրինակ`

Յուրաքանչյուր ճշմարտություն պիտի ունենա իր հաստատումը:

Լայբնից:

ա) Լայբնիցը գրել է . «Յուրաքանչյուր ճշմարտություն պիտի ունենա իր հաստատումը»:բ)«Յուրաքանչյուր ճշմարտություն պիտի ունենա իր հաստատումը»,-Լայբնիցը գրել է :

գ) «Յուրաքանչյուր ճշմարտություն ,- գրել է Լայբնիցը,- պիտի ունենա իր հաստատումը»:

«Նետը շարժվում է աղեղալարի հաղորդած ուժով, իսկ ճշմարտությունը՝ գիտելիքով»,- գրել է Դեմոկրիտը:

Պլատոնը գրել է.  «Իրերի աշխարհը անվերջ կազմավորման և քայքայման աշխարհ է»:

«Բոլոր անհրաժեշտ գիտելիքները կարող ենք ստանալ ուսումնասիրելով արտաքին աշխարհի առարկաներն ու երևույթները»,-գրել է  Ջոն Լոկը:

«Ամենագեղեցիկ ու ամենախոր հույզը գաղտնիքի իմացումն է: Ում օտար է այդ հույզը, ով կորցրել է զարմանալու ունակությունը, նրան կարելի մեռած համարել»,-գրել է Էնշտեյնը: