Առաջադրանքներ

Կազմի´ր մտածել, կարդալ բայերի սահմանական եղանակի ժամանակաձևերը (բացի անցյալ կատարյալից)։

Մտածում եմ, մտածում ես, մտածում է, մտածում ենք, մտածում եք, մտածում են։

Մտածում էի, մտածում էիր, մտածում էր,  մտածում էինք, մտածում էիք, մտածում էին։

Մտածելու եմ, մտածելու ես, մտածելու է, մտածելու ենք, մտածելու եք, մտածելու են:

Մտածելու էի, մտածելու էիր, մտածելու էի, մտածելու էինք, մտածելու էիք, մտածելու էին:

Մտածել եմ, մտածել ես, մտածել է, մտածել ենք, մտածել եք, մտածել են:

Մտածել էի, մտածել էիր, մտածել էր, մտածելու էինք, մտածելու էիք, մտածելու էին:

Կարդում եմ, կարդում ես, կարդում է, կարդում ենք, կարդում եք, կարդում  են։

Կարդում էի, կարդում էիր, կարդում էր, կարդում էինք, կարդում էիք, կարդում էին ։

Կարդալու եմ, կարդալու ես, կարդալու է, կարդալու ենք, կարդալու եք, կարդալու  են։

Կարդալու էի, կարդալու էիր, կարդալու էր, կարդալու էինք, կարդալու էիք, կարդալու  էին։

Կարդացել եմ, կարդացել ես, կարդացել է, կարդացել ենք, կարդացել եք, կարդացել  են։

Կարդացել էի, կարդացել էիր, կարդացել էր, կարդացել էինք, կարդացել էիք կարդացել  էին։

Նախադասություններից դո՛ւրս գրիր սահմանական եղանակի ժամանակաձևերը (բացի անցյալ կատարյալից) և կողքը գրի՛ր ժամանակաձևը։

Գարնանային առավոտը խոստանում էր պայծառ և արևոտ օր։ Կուշտ կերած մեր ձիերը արագ քայլերով բարձրանում Էին քարոտ արահետը և ամեն քայլափոխին փնչում։ Քրտինքից խոնավացել Էր ձիերի մուգ կապույտ վիզը։

Օրանջիայի ձորակում ամեն գարնան մասրենիներն են ծաղկում, բացվում են վայրի վարդերը՝ դեղին, սպիտակ։ Երբ գարուն է լինում, տաքանում են Օրանջիայի քարերը և խլեզները, փորի մաշկը դեղին, պառկում են տաք քարերի վրա, լեզուները հանում։

Կաքավաբերդի գլխին տարին բոլոր ամպ է նստում, բերդի ատամնաձև պարիսպները կորչում են սպիտակ ամպերի մեջ, միայն սևին են անում բարձր բուրգերը։ Հեռվից ավերակներ չեն երևում և այնպես է թվում, թե բուրգերի գլխին հսկում կա, գոց են ապարանքի երկաթե դռները, աշտարակի գլխից մեկը ահա ձայն է տալու քարափը բարձրացողին։

3. Կարդա՛տեքստը և հարցերին պատասխանի՛ր: Պատասխաններն այնպես գրի՛ր, որ տեքստի համառոտ փոխադրության ստացվի:

Մի թագավոր կամենում էր ժողովրդին հաճոյանալ ու իր անունն անմահացնել: Օրերից մի օր բանտ գնաց, որ այնտեղ, ցմահ բանտարկվածների մեջ, դատապարտված անմեղներին ու իսկապես զղջացողներին գտնի, ազատ արձակի: Նա բանտարկյալներից յուրաքանչյուրին հարցուփորձ արեց: Բոլորն էլ բողոքի վայնասուն բարձրացրին ու կուրծք ծեծելով պահանջեցին ազատ արձակել իրենց:

-Իմ այստեղ լինելը մեծ անիրավություն է,- ասաց մեկը:

-Իմ դատավորը կաշառված էր,- ասաց մյուսը:

-Ինձ չարամտորեն զրպարտել են,- բողոքեց երրորդը:

 Ու բոլորն էլ`

-Ես չար նախանձի դժբախտ զոհն եմ…

-Ես մի դժբախտ մարդ եմ…

-Ես անմեղ եմ…

Եվ զղջման կամ ներում հայցելու մասին ոչ ոք չէր մտածում: Բանտի վերակացուն էլ յուրաքանչյուրի հանցանքը մեկիկ-մեկիկ թվարկում էր, ու թագավորը տեսնում էր, որ բոլորն էլ չարսիրտ գազաններ էին` սուտ երդումներով, շահամոլ խաբեությամբ ու այլ պղծություններով աղտոտված: Ու նա գնալով մռայլվում էր:

«Մի՞թե ինձ վիճակված չէ անունս ժողովրդի մեջ անմահացնել»,- մտածում էր:

Մեծ տխրությամբ մթագնած` արքան պատրաստվում էր բանտից դուրս ելնելու, երբ բանտախցի ամենամութ անկյունում մի կալանավորի տեսավ, որը մինչ այդ ծպտուն չէր հանել:

-Ո՞վ ես,- նրան դիմեց թագավորը,- անունդ ի՞նչ է:

-Գործածս չարիքների պատճառով մարդիկ անեծքով են հիշում անունս, դրա համար էլ չեմ ուզում, որ դու իմանաս…,-ասաց երիտասարդը:

Թագավորը տեսավ, որ կալանավորը լայն ճակատ անի ու բաց, համարձակ հայացք: Նրան երիտասարդի խոսքը զարմացրեց,  նա ասաց.

-Հրամանս է. պատմի՛ր` ժողովուրդն ինչի՞ համար անունդ անիծեց, և ինչո՞ւ չես աղմկում, թե անմեղ ես:

Եվ երիտասարդ կալանավորը մեկ առ մեկ պատմեց իր հանցանքները: Իր տխուր պատմությունը վերջացնելով` ասաց.

-Խոստովանում եմ, որ մահապատժի էի արժանի, բայց  դատավորս արդարամիտ ու գթասիրտ էր, իմ երիտասարդությունը խնայեց, մահվան չդատապարտեց:

Այդ ժամանակ թագավորի մռայլությունը վերջապես անցավ, ու նա հրամայեց.

-Հեյ, վերակացո՛ւ, այս մարդուն դո՛ւրս քշիր, քանզի այս վայրագ գայլը կհոշոտի մյուս համեստ, անմեղ գառնուկներին…

Այդպես երիտասարդ հանցագործն ազատվեց, իսկ իրենց հանցանքներն ուրացողները մնացին սահմանված պատիժը կրելու:

ժողովուրդն էլ պահեց-պահպանեց ու մեզ հասցրեց այս ուսանելի պատմությունր:

Հարցեր

Ինչո՞ւ թագավորը բանտ գնաց:

Թագավորը ցանկանում էր բանտից ազատ արձակել անմեղ մարդկանց և այդպես անուն ձեռք բերել։

Բանտարկյալները թագավորին ինչպե՞ս ընդունեցին:

Բոլորը իրենց ձայնը բարձրացրեցին՝թագավորից խնդրելով, որ իրենց ազատ արձակի։

Թագավորն ինչպե՞ս վերաբերվեց կալանավորների արդարացումներին:

Թագավորը տխրեց, քանի որ բոլորը նրան խաբում էին:

Երիտասարդ բանտարկյալը մյուսներից ինչո՞վ տարբերվեց:

Նա չէր խոսում և չէր փորձում արդարանալ։ Բայց, երբ թագավորը նրան հարցրեց, նա պատմեց։

Թագավորն ի՞նչ վճիռ կայացրեց:

Թագավորը որոշեց, որ երիտասարդ բանտարկյալին ազատեն, ասելով, որ պետք է մյուս, անմեղ բանտարկվածներից նա հեռու լինի։

Դինամիկա

Դինամիկան նկարագրում է ոչ միայն մարմնի շարժումը, այլ նաև ինչու է հենց այդպես շարժվում։

Մեխանիկայի այն բաժինը, որն ուսումնասիրում է տարաբնույթ շարժումների առաջացման և փոփոխման պատճառները, կոչվում է դինամիկա։

Դինամիկայի հիմքում Նյուտոնը կազմել էր երեք օրենքներ, որոնք նպաստել են նաև այլ գիտնականներին՝ Գալիլեյին։

Օրենք 1

Մարմինը պահպանում է իր դադարի կամ ուղղագիծ հավասարաչափ շարժման վիճակը, եթե նրա վրա այլ մարմիններ չեն ազդում կամ դրանց ազդեցությունները համակշռված են:

Այն մարմինը, որի նկատմամբ ենք դիտարկում շարժումը կամ դադարը անվանում են հաշվարկման մարմին:

Օրինակ՝եթե զսպանակից կախված բեռը դադարի վիճակում է, նշանակում է նրա վրա ազդող ծանրության ուժը(mg) և զսպանակի առաձգականության ուժը(Fառ) մոդուլներով հավասար են կամ նրանց համազորը հավասար է զրոյի:

Օրենք 2

Մարմնի արագացումը ուղիղ համեմատական է մարմնի վրա ազդող ուժին և հակադարձ համեմատական է մարմնի զանգվածին:

Այսինքն՝Որքան բարձրանում է մարմնի վրա ազդող ուժը այնքան մեծանում է նրա արագացումը և որքան մեզանում է նրա զանգվածը այդքան փոքրանում է նրա արագացումը:

Բանաձև՝a=F/m, որտեղ a-ն մարմնի արագացման մոդուլն է, F-ը մարմնի վրա ազդող մոդուլը և m-ը մարմնի զագնվածը=>F=ma

Եթե մարմնի վրա ազդում է մի քանի ուժ ապա հաշվի առնելով դրանց ուղղությունները պետք է գտնել դրանց համազորը, օրինակ՝շարժվող մեքենայի դեպքում բանաձևը կլինի հետևյալը F(քաշիչ ուժ)-F(շփման ուժ)-F(օդի դիմադրություն)=ma

Օրենք 3

Երկու մարմիններ միմիանց հետ փոխազդում են մոդուլով հավասար և հակառակ ուղղված ուժերով:

Այս պնդումը կարելի է արտահայտել հետևյալ կերպ F1=-F2:

1. Լրացրե՛ք աղյուսակը և համեմատե՛ք պղնձի ու ծծմբի

հատկությունները.

Բնորոշ հատկությունները                                                                                                                                                                                 Պղինձ              Ծծումբ

Էլեկտրահաղորդականություն

Ջերմահաղորդականություն

Մետաղական փայլ

Գույն

Խտություն

Հալման ջերմաստիճան

Կռելիություն

Պղինձ  Ծծումբ

Ունի Էլեկտրահաղորդականություն                Հալված ծծումբը սառը ջրի մեջ լցնելիս գոյանում է շագանակագույն առաձգական զանգված, որը կոչվում է պլաստիկ ծծումբ

Ունի  Ջերմահաղորդականություն    Հալվում է 113 և եռում՝ 445 °C ջերմաստիճանում։ Հալված ծծումբը սառեցնելիս առաջանում են բաց դեղնավուն ասեղնաձև (մոնոկլինային) բյուրեղներ

Գույնը Պղինձը կարմիր,          

 Այն բնութագրվում է մեծ խտությամբ, հալման և եռման բարձր ջերմաստիճաններով:    

կռելի, փափուկ մետաղ է        

Հալման ջերմաստիճան           1356,55 K (1 083,4 С)

Եռման ջերմաստիճան              2840,15 Կ           

2. 4

3.էթանոլ

4.ա,բ

3. 3.Հաշվել NO2 -ում

տարրերի զանգվածների հարաբերությունը. [ Ar ( m ):Ar (n) ]

NO2= 14:32

7:16

հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը. (Mr) օրինակ [Mr (AmBn) = m • Ar (A) + ո • Ar (B)]

Mr=(NO2)= Ar(N)+2Ar(O)=14+32=46

զանգվածային բաժինները.( w)

(o) (N)=14×14/46=0,23

0,23×100=23%

(o) (O)= 2×16/33=0,96

0,96×100=96%

և մոլեկուլի բացարձակ զանգվածը. (m0)

Mr=(NO2)= Ar(N)+2Ar(O)=14+32=46

46×1,66×10-24=76,36×10-23

4.Ո՞ր նյութի մոլեկուլում է քիմիական կապն իոնային.

1) Cl2, 2) CO2, 3) NH3, 4) KCl:

5.Ո՞ր նյութի մոլեկուլում է առկա կովալենտային կապ.

1) HJ,

2)Fe2O3

3) H2O2, 4) KCl

6.Յոդի մոլեկուլում` ատոմների միջեւ, ինչպիսի՞ կապ է առկա.

1) կովալենտ բեւեռային,

2) կովալենտ ոչբեւեռային,

3) մետաղական, 4) իոնային:

Կրոմվել Օլիվեր

Օլիվեր Կրոմվելը XVII դարի անգլիական հեղափոխական գործիչ է: Իր ստեղծած «երկաթակողերի բանակով» հաղթել է թագավորական զորքերին. 1649 թ-ին Անգլիան հռչակել է հանրապետություն, իսկ 1653 թ-ին ինքն իրեն հռչակել է ազգի հովանավոր (պրոտեկտոր):

Օլիվեր Կրոմվելը մեծացել է պուրիտանական (կրոնական ուղղություն Անգլիայում) ընտանիքում: Հոր մահից հետո մեկնել է Լոնդոն՝ իրավունք ուսումնասիրելու: Քաղաքական գործունեությունն սկսել է 1628 թ-ին, երբ առաջին անգամ ընտրվել է խորհրդարանի Համայնքների պալատի պատգամավոր: 1640 թ-ից ընդդիմության գործիչներից էր: Ստյուարտների դեմ  նրա ճառերն աչքի են ընկել բուրժուազիայի և նոր ազնվականության շահերի պաշտպանությամբ:

Թագավորի դեմ քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Կրոմվելն ստեղծել է բանակի նոր տեսակ՝ «երկաթյա» կարգապահությամբ, որն ստացել է «երկաթակողերի բանակ» անվանումը և դարձել վերակազմված խորհրդարանական բանակի կորիզը: 1645 թ-ի հունիսի 14-ին Նեսբի գյուղի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում ջախջախել է Կառլոս I Ստյուարտի բանակը:

Քաղաքացիական պատերազմներն Անգլիայում ավարտվել են խորհրդարանի հաղթանակով, միապետականների վերջնական պարտությամբ և թագավորի գերեվարումով: Հաղթողների ձեռքն է ընկել Կառլոս I-ի գաղտնի գրությունը, որով նա դիմել էր Ֆրանսիայի թագավորի օգնությանը և իշխանությունը պահպանելու համար պատրաստ էր երկիրը հանձնել օտարերկրյա զավթիչներին: Գերագույն դատարանի որոշմամբ Կառլոս I-ին՝ որպես «դավաճանի ու բռնակալի», 1649 թ-ի հունվարի 30-ին գլխատել են: Օրենսդրական ակտով վերացվել են թագավորական իշխանությունը և Լորդերի պալատը:

1649 թ-ի մայիսի 19-ին Անգլիան հռչակվել է հանրապետություն: 1650 թ-ին  խորհրդարանը Կրոմվելին պաշտոնապես նշանակել է լորդ գեներալ՝ հանրապետության բոլոր զինված ուժերի գլխավոր հրամանատար: 1649– 1650 թթ-ին անգլիական բանակը դաժանորեն ճնշել է դեռևս 1641 թ-ին ծագած իռլանդական ազգային ապստամբությունը: 1652 թ-ին Իռլանդիան միացվել է Անգլիային: 1650–52 թթ-ին Կրոմվելը հնազանդեցրել և Անգլիային է միացրել Շոտլանդիան: 1653 թ-ի դեկտեմբերի 16-ին Կրոմվելի և բանակի խորհրդի ձեռնարկած պետական հեղաշրջումը փաստորեն վերացրել է հանրապետությունը և հաստատել ռազմական բռնապետություն՝ լորդպրոտեկտոր Օլիվեր Կրոմվելի միանձնյա իշխանությամբ: Հատկապես ակտիվ են եղել Կրոմվելի գաղութակալական ձեռնարկումները: Երկիրն առաջին քայլերն սկսել է համաշխարհային գերիշխանության համար:

Կրոմվելի մահից կարճ ժամանակ անց վերացվել է պրոտեկտորատի վարչակարգը: Երկրում ստեղծվել է քաղաքական խառնակ իրավիճակ, ակտիվացել են ժողովրդական շարժումները: Այս պայմաններում բուրժուաազնվականական շրջաններն անհրաժեշտ են համարել վերականգնել միապետությունը և Ստյուարտների գահը: 1660 թ-ի ապրիլին Լոնդոնում գումարված Սահմանադիր խորհրդարանը Կառլոս I-ի որդուն հռչակել է թագավոր՝ Կառլոս II անունով:

Աղբյուրը՝ https://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=2&hId=1261

МОНТЕ МЕЛКОНЯН (25.11.1957-1993)

Монте Мелконян — легендарный полководец Карабахской войны, национальный герой Армении, член АСАЛА, а впоследствии и создатель революционного крыла “Армии освобождения”.

“Если мы потеряем Арцах, это будет последней страницей нашей истории”, — считал Монте Мелконян. И до последних дней он оставался верен себе, борясь за независимость Карабаха.

Он был археологом, любил копошиться в прошлом и умел воспринимать будущее сквозь призму времени. Неприглядный черепок ценился им выше лимузина; чем глубже копал, тем больше подходил к вершинам цивилизации. Исток в археологии всегда располагается ниже дельты. Впрочем, по его мнению, истинная аномалия заключалась в другом: в сосредоточении основных рычагов управления миром в руках узкого круга посвященных гроссмейстеров Большой игры. С ними у него был уже личный счет — археолог являлся представителем, пожалуй, единственной в мире нации, принужденной строить версию государственности на десятой части естественного ареала своего расселения. И в этом принуждении не последнюю роль сыграли корпоративные интересы сидящих в партере Дворца мировой сходки черных балахонов. Чем глубже он копал, тем чаще его лопата натыкалась на звонкий цинизм истории; скорбь народов улыбалась ему в лицо древней античной маской.

И еще одно обстоятельство раздражало студента калифорнийского университета Беркли — пристрастное редактирование истории угнетенных народов и последующий вынос заведомо извращенного материала на мировой интеллектуальный рынок; целенаправленная попытка монопольной приватизации человеческого прошлого с акцентом, разумеется, на соответствующее будущее. Уже в Калифорнии он соберет вокруг себя группу единомышленников и объявит о создании Союза армянского студенчества. Борьба против всех форм несправедливости станет главным принципом деятельности Союза.

Впрочем, авантюрный нрав и безрассудная храбрость студента не помешают ему с блеском защитить дипломную работу “Могильные комплексы царства Урарту” и в 1978 году перебраться в Оксфорд. И тем не менее, завершить учебу он уже не захочет. Именно здесь тридцатилетний археолог и распрощается с древним миром, повесив пыльную лопату на гвоздь грядущих программ. Вероятно, именно в такой форме прошлое и ложится на лопатки. С конца семидесятых годов жизнь бывшего студента элитарных научно-образовательных учреждений превращается в легенду.

В период гражданской войны в Ливане Монте — один из самых активных участников обороны армянских кварталов Бейрута. В 1980 году он становится военным инструктором Армянской тайной армии освобождения Армении (Armenian Secret Army for the Liberation of Armenia, ASALA). Сформированная в 1975 году организация преследовала цель принудить Турцию признать Геноцид армян 1915 -1922 годов и вернуть оккупированные территории. “Цивилизованный мир не ведает милосердия в отношении народов, у которых отнята Родина. Армянская нация очень долго ждала от международного сообщества выполнения неоднократно озвученных обещаний, однако ни одному из них не суждено было сбыться. Сегодня осуществляется проект забвения Армянского Вопроса, и мы уже не имеем права уповать на международное сострадание. Наш долг перед двумя миллионами умерщвленных и депортированных соотечественников, перед национальной историей — ее прошлым и будущим, разбудить у мировой общественности память и совесть”.

“Армия освобождения”» объявит своими врагами все государства, состоящие с Анкарой в стратегическом партнерстве, и осуществит акции физического устранения представителей турецкого дипломатического корпуса. “Мир не вправе осуждать наши действия, ибо он еще не осудил главного регионального террориста — Турцию”, — говорилось в одном из заявлений. Впрочем, уже в 1983 году Монте Мелконян приостановит свое членство в Армии и заявит о создании революционного крыла АСАЛА. Современная Турция — продукт империалистического передела региона, а посему крах империализма обусловит и крах Турции. В середине восьмидесятых годов прошлого века его впервые назовут “армянским Че Геварой”. Революционера арестуют в Париже 27 ноября 1985 года; в тюрьме он отсидит четыре года.

“Армяне еще не страдают полной амнезией, и вероятно в этом и кроется весь криминал. Пребывающий в беспамятстве мир пытается политическими инъекциями отнять у нас память, но это практически невозможно; каждое утро армянство просыпается вместе с величественным Араратом, который все еще оккупирован и ежесекундно напоминает об этом своей всепоглощающей панорамой. Там, за горой — рассеянный по миру народ. Он объективно не в состоянии забыть свои истоки. Раньше я был специалистом по Древнему миру; у армян было тринадцать столиц — ровно столько раз мой народ находил в себе силы восстанавливать свою независимость. Но большая часть некогда великих стольных городов сегодня находится под оккупацией. Это порождает определенный национальный комплекс, который необходимо побороть. Никто из сильных мира сего не в состоянии понять эту ситуацию, ибо нет среди них государства, ядро становления которого, равно как и столица, находилось бы под контролем врага. Не автохтонного соседа, а пришлого элемента, занявшего твой дом и разрушившего твой мир. Армянам необходим повод для возрождения веры в собственные силы”.

Таким поводом и стала, по сути, национально-освободительная борьба армянского народа. Бывший узник французской тюрьмы окажется в Карабахе в октябре 1990 года; здесь он приобретет большую известность уже под именем Аво — командира сформированного им “Отряда патриотов”. Участник ожесточенных боев под Эрджеком, Манашидом, Бузлухом, Карачинаром, он с 1992 года становится командующим силами самообороны Мартунинского района HKР. “Навязанная нам война — это повод стряхнуть с себя тяжеленный груз прошлого и побороть комплекс жертвы. Это война за восстановление ущемленного национального достоинства; потеря Арцаха будет означать бесславный конец армянской истории. После этого нам уже не оправиться — книгу жизни одной нации можно будет закрывать”.

Հյուսվածք

Մարդու բջիջները կազմված են բջջաթաղանթից, ցիտոպլազմայից և կորիզից։ Բջիջները միավորվելով՝ ստեղծում են հյուսվածքներ:

Բջիջների այն խումբը,որոնք ունեն նույն ձևը, կառուցվածքը, ծագումը, կատարում են նույն ֆունկցիան և միմյանց հետ միացած են միջբջջային նյութով կոչվում են հյուսվածք:

Մարդու օրգանիզմում կան  4  տեսակի հյուսվածքներ` էպիթելային, շարակցական, մկանային և նյարդային:

Տարբերում են հարթ, գեղձային և թարթչավոր էպիթելային հյուսվածքի տարատեսակներ։

Էպիթելային հյուսվածքը պատում է մարդու մարմնի արտաքին մակերևույթը, մարմնի բոլոր խոռոչները, սնամեջ օրգանների և անոթների ներքին պատերը, մտնում գեղձերի բաղադրամասերի մեջ։

Հարթ էպիթելը կազմված է միմյանց կիպ հարող բջիջներից, որոնք պատում են մաշկի մակերևույթը, բերանի խոռոչը, կերակրափողը, թոքաբշտիկները։

Մաշկային էպիթելը բազմաշերտ է, և նրա ածանցյալներն են եղունգներն ու մազերը

Գեղձային էպիթելը մտնում է գեղձերի կազմի մեջ և կատարում հյութազատական գործառույթ։

Աղիքային էպիթելը մարսողական ուղու պատը ծածկող լորձաթաղանթն է։ Այն մասնակցում է նաև գեղձերի (ենթաստամոքսային գեղձ, լյարդ, թքագեղձ) առաջացմանը։

Թարթչավոր էպիթելը պատում է շնչուղիների խոռոչը։ Էպիթելային բջիջները բազմանում են արագ և փոխարինում մահացած բջիջներին։

Շարակցական հյուսվածքը կազմում է կմախքը, ենթամաշկային ճարպային շերտը, արյունը, ավիշը։ Այն մտնում է բոլոր ներքին օրգանների կազմության մեջ, օժտված է արագ վերականգնվելու հատկությամբ։ Տարբերում են բուն շարակցական, աճառային և ոսկրային հյուսվածքներ։

Բուն շարակցական հյուսվածքի տարատեսակներն են փուխր թելավոր, ամուր թելավոր, ցանցանման, ճարպային և այլն։ Թելավոր շարակցական հյուսվածքը հանդիպում է համարյա բոլոր օրգաններում։ Նրանցից են կազմված բուն մաշկը, ջլերը, կապանները, թաղանթները։ Փուխր շարակցական հյուսվածքը գտնվում է ներքին օրգանների միջև (օրինակ՝ ենթամաշկային ճարպային շերտը), իսկ ցանցանմանը կազմում է կարմիր ոսկրածուծը, փայծաղը և ավշային հանգույցները։

Հեղուկ շարակցական հյուսվածք են արյունը և ավիշը, որոնք կազմված են միջբջջային հեղուկ նյութից և նրա մեջ լողացող ձևավոր տարրերից։

Աճառային հյուսվածքը կազմված է աճառային, կլոր, ձվաձև բջիջներից և միջբջջային նյութից.գտնվում է ողերը միացնող միջնաշերտում, պատում է հոդային մակերեսները և կատարում է հենարանային դեր։

Ոսկրային  հյուսվածքը կազմված է միջբջջային նյութից՝ ոսկրային թիթեղներից, որոնց արանքում տեղավորված են ոսկրային բջիջներ։ Միջբջջային նյութը հարուստ է անօրգանական նյութերով, մասնավորապես կալցիումի աղերով։

Շարակցական հյուսվածքը տարածված է ամբողջ օրգանիզմում՝ իրականացնելով հենարանային, սնուցողական, պաշտպանական, փոխադրող և այլ գործառույթներ։

Մկանային հյուսվածքը կազմված է մկանաթելերից (մկանային բջիջ) և միջբջջային նյութից։

Նյարդային հյուսվածքը կազմված է նյարդային բջիջներից՝ նեյրոններից, ուղեկից բջիջներից և միջբջջային նյութից։

Հյուսվածքները իրենց հերթին կազմում են օրգաններ:

Օրգանը մարմնի այն մասն է, որն  օրգանիզմում զբաղեցնում է որոշակի տեղ, ունի որոշակի ձև, կառուցվածք և կատարում է որոշակի ֆունկցիա։

Օրգանը կազմված է մի քանի հյուսվածքներից։

Նյարդային  համակարգ

Նյարդային համակարգը կարգավորում է բոլոր օրգանների և օրգան-համակարգերի փոխկապակցված գործունեությունը։

Այն վերահսկում է ներզատական համակարգի միջոցով իրականացվող հումորալ կարգավորումը և միաժամանակ կապ է հաստատում օրգանիզմի և միջավայրի միջև՝ նպաստելով օրգանիզմի հարմարվողականությանը միջավայրի փոփոխվող պայմաններում։

 Նյարդային համակարգի միջոցով մարդը զգում, ճանաչում է միջավայրի առարկաները, ընկալում միջավայրից եկող գրգիռները, պահպանում ստացված տեղեկատվությունը և օգտագործում իր պահանջմունքների համար։ Նյարդային համակարգով են պայմանավորված գիտակցությունը, մտածողությունը, խոսքը, վարքագիծը։ Այսպիսով՝ նյարդային համակարգի հիմնական գործառույթն օրգանիզմի կողմից ներքին և արտաքին միջավայրից հաղորդվող տեղեկատվության վերլուծությունն է և համապատասխան գործողությունների իրականացումը։

Նյարդային համակարգը կազմված է կենտրոնական և ծայրամասային բաժիններից։

Կենտրոնական նյարդային համակարգը կազմված է գլխուղեղից և ողնուղեղից, որտեղ տարբերում են գորշ նյութ  և սպիտակ նյութ։ Գորշ նյութը կազմված է նեյրոնների մարմինների և դենդրիտների կուտակումներից, իսկ սպիտակ նյութը նրանց երկար ելուստների  կուտակումներից։ Սպիտակ նյութի մեջ կան գորշ նյութի կուտակներ, որոնք կոչվում են կորիզներ, իսկ կենտրոնական նյարդային համակարգից դուրս գտնվող գորշ նյութի կուտակները՝ հանգույցներ։

Ծայրամասային նյարդային համակարգը կազմված է կենտրոնական նյարդային համակարգի համապատասխան կորիզներից և նրանցից դուրս եկող նյարդաթելերից ու ծայրամասային հանգույցներից։

Այն իր հերթին բաժանվում է մարմնական և վեգետատիվ (ինքնավար) համակարգերի։ Մարմնական նյարդային համակարգը նյարդավորում է կմախքային մկանները և իրականացնում է շարժողական ռեակցիաները, այդ թվում կամային շարժումները։ Վեգետատիվ նյարդային համակարգը նյարդավորում է ներքին օրգանները, մաշկն ու արյունատար անոթները։ Այն բաժանվում է սիմպաթիկ, պարասիմպաթիկ  ու մետասիմպաթիկ բաժինների։

Վեգետատիվ նյարդային համակարգ

Վեգետատիվ (ինքնավար) նյարդային համակարգը  ծայրամասային նյարդային համակարգի բաժինն է։ Այս համակարգի անվանումը բնորոշում է նրա համեմատաբար բարձր աստիճանի անկախությունը կենտրոնական նյարդային համակարգից։ Վեգետատիվ նյարդային համակարգը կազմված  է պարասիմպաթիկ և սիմպաթիկ բաժիններից, որոնք գործում են համաձայնեցված՝ օրգանիզմի պահանջներին համապատասխան ու ապահովում վեգետատիվ ֆունկցիաների բնականոն ընթացքը։ Վեգետատիվ նյարդային համակարգը չունի հատուկ կենտրոնաձիգ զգացող ուղիներ։ Նյարդային ազդակները օրգաններից հաղորդվում են ինքնավար ու մարմնական նյարդային համակարգերի համար ընդհանուր զգացող նյարդաթելերով։ Վեգետատիվ նյարդային համակարգը մի շարք առնձնահատկություններով տարբերվում է մարմնական նյարդային համակարգից։ Վերջինիս շարժողական նյարդաթելերը դուրս են գալիս ողնուղեղից նրա ամբողջ երկարությամբ առանց ընդհատվելու նյարդավորում կմախքային մկանները։ Մինչդեռ վեգետատիվ նյարդային համակարգի նյարդաթելերը դուրս են գալիս ողնուղեղի ու գլխուղեղի որոշ բաժիններից և ընդհատվում նրանցից դուրս գտնվող վեգետատիվ հանգույցներում։ Ուստի օրգաններին հաղորդվող ազդակները անցնում են իրար հաջորդող երկու նեյրոններով։

Սիմպաթիկ բաժինը տագնապի, պաշտպանության, պահուստային ուժերի միավորման համակարգ է, որն ապահովում է օրգանիզմի կապն արտաքին միջավայրի հետ։ Սիմպաթիկ ազդակներն ակտիվացնում են ուղեղի գործունեությունը, պաշտպանական ռեակցիաները՝ ջերմակարգավորող գործընթացները, արյան մակարդումը, իմուն մեխանիզմները։ Սիմպաթիկ նյարդերի դրդումն ուղեկցվում է նաև հույզերին ու լարվածությանը։ Սիմպաթիկ նյարդերի դրդումն ուղեկցվում է նաև հույզերին ու լարվածությանը։ Սիմպաթիկ նյարդաթելերի վերջույթներում արտազատվում են ադրենալինը և նորադրենալինը։ Սիմպաթիկ բաժինը կմախքային մկանների վրա ունի հարմարողական սնուցողական:

Պարասիմպաթիկ կորիզները նյարդավորում են թքագեղձերը,արցունքագեղձերը։ Թափառող նյարդի պարասիմպաթիկ կորիզը նյարդավորում է բրոնխները,սիրտը,ստամոքսը,բարակ աղիները, ենթաստամոքսային գեղձը, լյարդը, երիկամը։

Ողնուղեղի սրբանային բաժնի պարասիմպաթիկ նեյրոնները նյարդավորում են հաստ և ուղիղ աղիքը, միզապարկը, սեռական օրգանները։

Ex. 2(c)

Lucy was doing a handstand.

Daniel and Sophie were playing table tennis.

Samuel was sitting on the teacher’s desk.

Ken was writing a text message.

Lisa was dreaming about a day on the beach.

(d)

A: What were you doing when I saw you yesterday?

B: I was waiting for my sister. She was buying something in a shop.

A: Who were you talking to when I phoned you?

B: It was my brother. He was telling me about a film he saw on TV.

A: Were his parents living in England when he was born?

B: No, they were living in Paris. His father was working as an architect.

A: Were you watching TV when I called last night?

B: No, I wasn’t. I was reading a magazine.

A: Who were you having lunch with  when I saw you yesterday?

B: With Jane. She’s a friend of mine. We were talking about you!

A: Were you playing tennis yesterday afternoon?

B: No, I wasn’t playing tennis, I was doing my homework.

• Ինչ է ուսումնասիրում տարածաշրջանային աշխարհագրությունը։

Տարածաշրջանային աշխարհագրության գլխավոր նպատակն է կոնկրետ տարածաշրջանի կամ երկրի հստակ ու իրական «դիմանկարի»՝ տնտեսաաշխարհագրական այնպիսի համալիր բնութագրի ձևավորումն է, որում ապահովված է ընդհանուր և տարածաշրջանային աշխարհագրության օրգանական կապը։ 

• Ինչ է տարածաշրջանը, որոնք են տարածաշրջանների առանձնացման հատկանիշները և սկզբունքները։

Տարածաշրջանն աշխարհի տարբեր մեծության տարածքային մասն է, որը միջազգային տերմինաբանությամբ անվանում են ռեգիոն։ Տարածաշրջանները պետք է բնութագրվեն իրենց պատմության, բնական պայմանների, ռեսուրսների քաղաքական քարտեզի ձևավորման, բնակչության, տնտեսության և մշակույթի ընդհանուր գծերով:

• Որքանով է ստույգ տարածաշրջանների առանձնացման ընդունված սահմանագծերը

Տարածաշրջանների միջև սահմանները հստակ են այն դեպքում, երբ դրանք միաժամանակ երկու պետության սահմանագծեր են:

ԱՄՆ-ի ու Մեքսիկայի միջև սահմանը պետական սահման է: Այսինքն պետական սահմանի հստակ գծերը դեռ չեն նշանակում, որ այդ տարածաշրջաններն իրարից անջատված են:Որոշ դեպքերում էլ տարածաշրջանի միջև սահմանն ըստ էության անցումային գոտի է:

Աշխարհի քաղաքական քարտեզի փոփոխությունների հետևանքով տարածաշրջանների միջև սահմանները նույնպես փոփոխվում են:

Եվրոպա

Ընդհանուր կողմերով տալ Եվրոպայի տեղը քաղաքակրթության և մարդկության առաջընթացի գործում:

Մեծ է Եվրոպայի դերը քաղաքակրթության, մարդկության առաջընթացի ործում: Եվրոպան քաղաքական, տնտեսական, ժողովրդագրական,  սոցիալական, ռազմական, ֆինանսական շատ բարդ մարմին է, զմաբովանդակ  համակարգ, համաշխարհային տնտեսության «եվրակենտրոն» մոդելի բնօրրանը:

Եվրոպան գիտությունների, աշխարհագրական Մեծ հայտնագործությունների,  վերածննդի, մեքենայական արտադրության, արդյունաբերական ղաշրջումների հայրենիքն է, միաժամանակ «երեսնամյա», «հարյուրամյա», Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների թատերաբեմը:

Սահմանել Եվրոպական խորհրդարան, Եվրոպական միության խորհուրդ,Եվրոպական հանձնաժողով, Եվրոպական դատարան, ԵԱՀԿ հասկացությունները:

Եվրոպական խորհրդարանը Եվրոպական միության միակ մարմինն է, որը ձևավորվում է ուղղակի ընտրությունների միջոցով: Այն ներկայումս ունի 736 պատգամավոր, որոնք ընտրվում են մասնակից 27 երկրի կողմից հինգ տարի ժամկետով: Տարիների ընթացքում Եվրոպական խորհրդարանը դարձել է ավելի հզոր: Համաձայն Լիսաբոնյան համաձայնագրի` Եվրախորհրդարանն ստեղծվել է որպես համաօրենսդիր մարմին, ունի բյուջետային իշխանություն և իրականացնում է ժողովրդական հսկողություն եվրոպական բոլոր ենթակառուցվածքների նկատմամբ:

Եվրոպական միության խորհուրդը հիմնական որոշումներ ընդունող մարմին է:  Այն կազմված է անդամ երկրների մեկական նախարարներից: Յուրաքանչյուր

նախարար, ներկայացնելով իր կառավարությանը, քվեարկության ժամանակ

ունենում է ոչ թե միայն մեկ ձայն, այլ երկրի բնակչության թվին համապատասխան նախօրոք որոշված ձայների քանակ: Խորհրդի նախագահումը հերթականությամբ, վեց ամիս ժամանակով իրականացնում է

անդամ երկրներից մեկը: 

Եվրոպական հանձնաժողովը Եվրախորհրդի անդամ երկրներից անկախ մարմին է, որը պաշտպանում է Եվրամիության, որպես միջազգային անկախ կազմակերպության շահերը, արտաքին աշխարհում հանդես է գալիս նրա անունից, պատասխանատու է Խորհրդարանի և Միության խորհրդի որոշումների իրականացման համար: Հանձնաժողովը նիստեր է հրավիրում շաբաթը մեկ անգամ Բելգիայի մայրաքաղաք

Բրյուսելում:

Եվրոպական Դատարան, կամ ՄԻԵԴ, Ստրասբուրգում հիմնված միջազգային դատարան, դատավորների թիվը համապատասխանում է Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության եվրոպական կոնվենցիան վավերացրած Եվրոպայի խորհրդի անդամ պետությունների թվին։

Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության կազմակերպություն ՝ աշխարհի ամենամեծ տարածաշրջանային անվտանգության կազմակերպություն: Այն միավորում է 57 երկիր, որոնք տեղակայված են Հյուսիսային Ամերիկայում, Եվրոպայում և Կենտրոնական Ասիայում:

Ինչպե՞ս կարող է ազդել <Ընդլայնված Եվրոպա-նոր հարևաններ> ծրագրի ազդեցությունը Եվրոպայի սահմանների , աշխարհում նրա տեղի ու դերի փոփոխության վրա:

Այս ծրագիրը դրական ազդեցություն ունի ոչ միայն Եվրոմիության համար, այլ նրա հարևանների համար նույնպես։ Այս հիմնական նպատակն է ամրապնդել կայունությունը, անվտանգությունը և բարելավել բոլոր շահագրգիռ երկրների բարեկեցությունը: Հարևան երկրներում կայունության և լավ կառավարման ամրապնդումը նշված է նաև Եվրոպական անվտանգության ռազմավարության մեջ, որը հաստատվել է Եվրոպական խորհրդի կողմից 2003 թվականի դեկտեմբերին:

Եվրոպական հարևանության քաղաքականությունը գործընկեր երկրներին չի տալիս Եվրամիություն մտնելու հնավորություն, բայց առաջարկում է արտոնյալ հարաբերություններ ԵՄ-ի հետ և դյուրացնել համագործակցության տարբեր ոլորտներում նպատակների իրականացման գործում:

Որո՞նք են Եվրոպայի քաղաքական քարտեզի քանակական և որակական փոփոխություննրը:

Թե՛ քանակական և թե՛ որակական առումով, Եվրոպայի քաղաքական քարտեզը մեծ փոփոխությունների ենթարկվեց առաջին և երկրորդ համաշխարհային պատերազմներից հետո։

Արևելյան Եվրոպայի ընդհանուր բնութագիրը

Աշխարհի օգտակար հանածոները քարտեզով որոշեք, թե արևելաեվրոպական երկրներից, որոնք են ամենահարուստը.

քարածխով և գորշածխով

նավթով և բնական գազով,

գունավոր մետաղների հանքաքարով,

քիմիական արդյունաբերության հանքային հումքով:

Հանքային ռեսուրսների ո՞ր տեսակներով են ապահովված բոլոր երկրները և ո՞ր տեսակները չեն բավականացնում դրանց մեծ մասին:

Երկրներ             քարածխով և գորշածխով       նավթով և բնական գազով       գունավոր մետաղների հանքաքարով                քիմիական արդյունաբերության հանքային հումքով              Կերակրի աղ

Լեհաստան      այո        այո        այո        այո        ոչ

Չեխիա                այո        ոչ           ոչ           ոչ           ոչ

Ուկրաինա       այո        այո        այո        ոչ           այո

Սլովակիա        այո        ոչ           ոչ           ոչ           ոչ

Ռումինիա        այո        այո        այո        ոչ           այո

Բուլղարիա      այո        այո        այո        ոչ           ոչ

Հունգարիա      ոչ           այո        այո        ոչ           ոչ

2.Բնութագրե՛ք  90-ական թթ. սկզբներին Արևելյան  Եվրոպայի երկրների տնտեսաաշխարհագրական դիրքի որակական և քանակական փոփոխությունները:

Գերմանական երկու պետությունները միավորվեցին, մյուս երկրներում առաջացավ բազմակուսակցություն կումունիստական կուսակցությունները հեռացվեցին, այս երկրները վերադարձան ժողովրդավարության և ազատ շուկայական տնտեսության:

3. Տվե՛ք 1) Լեհաստանի, 2) Չեխիայի և Սլովակիայի, 3) Հունգարիայի և Ներբեռնել Ռումինիայի, Ուկրաինայի և Բելառուսի (կամ ըստ ընտրության երկու այլ երկրների) ՏԱԴ-ի համեմատական բնութագրերը: Որոշե՛ք այն գծերը, որոնք, ձեր կարծիքով, տնտեսության համար ունեն առավել կարևոր նշանա-կություն:

Տնտեսական օբյեկտները (գործարաններ, հանքավայրեր, բնակավայրեր, ճանապարհներ) նույնպես տարբեր կերպ են բաշխված տարածության մեջ, այսինքն՝ նրանց տեղաբաշխումը («որտե՞ղ են գտնվում» հարցի պատասխանը) տարբեր է աշխարհի տարբեր հատվածներում: Այդպիսի տարբերությունների պատճառներ կարող են լինել բնական ռեսուրսներն ու պայմանները (օր՝ ռելիեֆը, կլիման, օգտակար հանածոները և այլն), տարածքի ձևը և չափը, աշխատանքային ռեսուրսները և այլն, այսինքն՝ այն բոլոր պայմանները, որոնք որևէ կերպ ազդում են տնտեսության տվյալ ճյուղի վրա: Օրինակ՝ բրնձի մշակության համար նպաստավոր են տաք և խոնավ կլիման կամ արհեստական ոռոգման հնարավորությունը, որի բացակայության դեպքում վերջինիս աճեցումն արդյունավետ չէ (կամ հնարավոր չէ):

4. Ինչու՞ սոցիալիզմի համակարգի փլուզումից հետո Արևելյան  Եվրոպայի բնակչության ազգային կազմն ավելի միատարր դարձավ: Ի՞նչ ուղղություն ունեն ներքին և արտաքին գաղթերը:

Սոցիալիզմի համակարգի փլուզումից հետո երկրների ազգային կազմը ավելի միատար է դարձել ազգամիջյան ավելի բարդ հարաբերությունների պատճառով, չնայած բոլոր երկրներում էլ կան ազգային փոքրամասնություններ:

Ժողովրդի ներքին տեղաբաշխությունը երկրի մեջ բաշխվածությունը հավասարաչափ է:Կան բազմաթիվ միջին և փոքր քաղաքներ և պետությունը փորձում է կառավարել խոշոր քաղաքների աճը:

5. Ձեր կարծիքով որո՞նք են Արևելյան  Եվրոպայի երկրներում «անցումային տնտեսության» հիմնական դժվարությունները: Կարո՞ղ եք նշել լուծման ուղիները:

 Զարգացած երկրներում բնակչության զբաղվածության մեծ մասը ընկնում է ծառայությունների ոլորտում և ավելի ցածր գյուղատնտեսության և արդյունաբերության ոլորտում:

Ես եմ տերը իմ երկրի․․

Ես հայ եմ:  Հպարտ եմ, որ հայ եմ, որովհետև իմ ժողովրդի պատմությունը լի է հերոսական էջերով: Դժվարին պահերին մենք զենք ենք վերցնում և համառ ու հաստատուն կանգնում մեր թշնամու դեմ:  Կանգնում ու հաղթում ենք, նորից շենացնում մեր տունն ու այգին: Թշնամու դեմ կռվելով՝ պահել ենք մեր լեզուն, մեր երկիրը, մեր ավանդույթները: Ես  չեմ  տա իմ երկիրը ոչ ոքի:  Ես նրա նվիրյալ զավակն ու պահապան զինվորն եմ: Ես անսահման հպարտ եմ, որ հայ եմ: Ես ուզում  իմ գիտելիքներով, կարողություններով նպաստել իմ ժողովրդի զորացմանը, կառուցել իմ հրաշք երկիրն ու ապագան: