I like to play computer games.
I must do my homework, then I can do what I like.
Yes, it does.
My favorite kind of sport is swimming.
I am fond of swimming.
Առաջադրանքներ
Տրված տեքստերի եզակի թվով դրված գոյականներն ու դերանունները հոգնակի´ դարձրու: Փոփոխությունից ո՞ր տեքստի միտքը փոխվեց:
Ա. Ամենից շատ զարգացած են չղջիկների ականջները, իսկ ամենից քիչ՝ աչքերը: Թռչելուց առաջ նրանք բերանները մի քանի անգամ բացուխուփ են անում ու հետո միայն թռչում. պարզվում է, որ նրանք ձայներ են ուղարկում մութ տարածությունների մեջ ու սպասում արձագանքներին: Դրանց միջոցով նրանք իմանում են, թե առարկաներն իրենցից ի´նչ հեռավորությունների վրա են գտնվում ու կարողանում են տարածությունների մեջ ազատ կողմնորոշվել: Չղջիկները մթության մեջ ամեն ինչ զգում են, բացի բրդոտ կենդանիներից: Նրանք կարող են փոքրիկ մոծակների գոյությունը զգալ, բայց մեծ ոչխարները չնկատել: Դա նրանից է, որ բուրդը և բրդոտ կտորները կլանում են անլսելի ձայնները և թույլ չեն տալիս, որ դրանց արձագանքները հասնի չղջիկիներին:
Բ. 18-րդ դարում Անգլիայում ապրել են դարբիներ: Նրանք ցնցոտիներ են հագել և որպես թափառական երաժիշտներ՝ ջութակները ձեռքներին շրջել են Եվրոպայում, որպեսզի պարզեն բարձրորակ պողպատ արտադրելու գաղտնիքները: Նվագելով պանդոկներում ու դղյակներում՝ նրանք լսել ու հավաքել են բազմաթիվ հետաքրքիր տեղեկություններ, որոնք հիմք դարձան նրանց հետագա հաջողությունների համար: Հետագայում եվրոպացի դարբիները վարձու մարդասպաններ էին ուղարկում Անգլիա՝ գաղտնիքները առևանգողներին սպանելու, բայց նրանք ճարպկորեն շրջանցում էին վտանգները և օրեցօր հարստանում:
Սպիտակ արագիլը աշխարհում շատ տարածված թռչուն է:
Հայաստանում շատ է հանդիպում Եղեգնաձորի, Վայքի և Աշոցքի շրջաններում: Չվող թռչուններ են և կտուցներն ու ոտքերը՝ վառ կարմիր: Բնակվում են ո զույգերով ու գաղութներով: Բները տեղադրում են շենքերի տանիքներին, մետաղյա կամ բետոնե բարձր սյուններին և նման այլ տեղերում: Մարդիկ սիրում են նրանց թռիչքների հանգստությունը, թևերն ու խոր թափահարումները:
Մարդկանց հավաքական ամբողջություն (շատ մարդիկ միասին)-մարդկություն
աշակերտների ամբողջություն-աշակերտություն
զինվորների ամբողջություն-ջոկատ
շատ դեղեր-դեղորայք
ծնողներն ու զավակները միասին-ընտանիք
ուսանողների ամբողջություն-ուսանողություն
Արհեստավորների միությունը շատ խիստ էր իր անդամների վրիպումների նկատմամբ:
Ժողովո՞ւրդն է ստեղծում անհատի փառքը, թե՞ անհատը՝ նրանց:
Վիրավոր գայլը չէր ուզում հասնել ոհմակին, որովհետև նրանք կխժռեին իրեն:
Երկրի օդային նավատորմը հնացել է, դրա նորոգման ծախսերը շատ մեծ գումարներ են կազմում:
Ի՞նչ սպասելիք ունես այդ ամբոխից. նրանք դեռ կազմակերպվելու փորձ չեն անում:
Ո՞վ է պաշտպանում ժողովրդին, երբ նրանց վտանգ է սպառնում:
Օրինակ`
Հոտեր- ոչխարների խմբեր:
Ժողովուրդները պայքարում են իրենց իրավունքների համար:
Բանակները հանդիպեցին ռազմաճակատում:
Դասարանները մրցում էին միմյանց հետ:
Երամները չվում են տաք երկրներ:
Սահմանե՛ք ֆիզիկական երևույթ հասկացությունը:
Երևույթները, որոնց ընթացքում փոխվում են աոարկայի ձևը կամ չափսը, նյութի ագրեգատային վիճակը, անվանվում են ֆիզիկական:
Առաջարկե՛ք առնվազն երկու օրինակ:
Ջրի վերածվելը սառույցի, գոլորշու վերածվելը ջրի
Երևույթները, որոնց ընթացքում փոխվում են նյութի բաղադրությունը, նյութերը փոխարկվում են մեկը մյուսի հետ, անվանվում էն քիմիական:
Երկաթի ժանգոտվելը, կաթի թթվելը
ա) ջրի եռալը
բ) արծաթե զարդի սևանալը
գ) երկաթի ժանգոտվելը
դ) կաթի թթվելը
Ջերմության անջատվելը, հոտի հայտնվելը, գույնի փոփոխվելը, նստվածքի առաջանալը, գազի անջատվելը:
Անհրաժեշտ է իմանալ իրականացվող ռեակցիայի արտաքին հատկանիշներն ու ընթանալու պայմաները:
Տնային առաջադրանքներ
Տեղի է ունենում ռեակցիա, երևույթը քիմիական է:
Տեղի է ունենում ռեակցիա, երևույթը քիմիական է
Վարդան Այգեկցի
Արծիւ եւ նետ
Արծիւն երթայր յերկինս, եւ հարին զնա նետիւ: Եւ նա զարմացաւ, թէ ո՞վ զայս արար: Հայեցաւ եւ ետես զնետն` զփետուրն իւր եւ ասէ.
— Վա՛յ ինձ, զի յինէն է պատճառ սպանման իմոյ:
Բառարան
երթայր — գնում էր
յերկինս — երկնքում
հարին — խփեցին
զնա — նրան
նետիւ — նետով
արար — արեց
հայեցաւ — նայեց
ետես — տեսավ
իւր — իր
ասէ — ասում է
զի — որ, որովհետև, քանի որ
Հարցեր և առաջադրանքներ
Ճի՛շտ կարդա այս բառերը.
յերկինս, յինէն, իմոյ, զնա, զնետն, զփետուրն, իւր:
զփետուրն իւր- իր փետուրն
պատճառ սպանման իմոյ- իր սպանվելու պատճառը:
Արծիվը ճախրում էր երկնքում և նրան նետով խփեցին: Նա զարմացավ. թե ով դա արեց: Նայեց ու տեսավ նետը՝ իր փետուրը և ասաց.
— Իմ սպանվելու պատճառն ինձանից է:
Արծվին (զարծիւն) նետով խփեցին: Տեսնելով (տեսեալ) նետը` իր փետուրը, արծիվն ասում է.
— Իմ սպանվելու պատճառն ինձանից է:
Զարծիւն հարին նետիւ: Տեսեալ զնետն՝ զփետուրն իւր զարծիւն ասէ.
Սպորավոր բույսերը ցամաքային բարձրակարգ բույսեր են, որոնք բազմանում են սպորներով: Այդպիսիների շարքում են մամուռները, պտերանմանները, ձիաձետերը, գետնամուշկերը: Մամուռները պատկանում են բարձրակարգ բույսերի առաջին բաժնին: Նրանք ավելի բարդ են կազմավորված, քան ջրիմուռները:
Կանաչ մամուռները տարածված են խոնավ անտառների կիսաստվերոտ, ստվերախիտ մասերում, որտեղ առաջացնում են համատարած փափուկ ծածկոց: Աճում են նաև մարգագետիններում, ճահիճներում, տունդրաներում, կարող են հանդիպել նաև քարերի ու ժայռերի վրա: Մամուռները իսկական ցամաքային բույսեր են, որոնց նախնիները, առաջին անգամ դուրս գալով ջրից, բնակեցրին ցամաքը: Մամուռները ֆոտոսինթեզ կատարող ոչ մեծ բույսեր են, որոնք ունեն վեգետատիվ օրգաններ` ցողուն և տերև, իսկ ձևավորված արմատներ չունեն, դրանց փոխարինում են հատուկ արմատանման գոյացումները ՝ ռիզոիդները: Մամուռները բազմանում են և՛ անսեռ, և՛ սեռական ճանապարհով միաժամանակ: Ներկայումս գիտությանը հայտնի է մամուռների գրեթե 25 հազար տեսակ: Մամուռներից են կկվավուշը, տորֆամամուռը, մարշանցիան, թելամամուռը: Խոնավությամբ հարուստ վայրերում աճում է կանաչ մամուռ կկվավուշը, որը նպաստում է մթնոլորտում խոնավության պահպանմանը, միաժամանակ այլ մամուռների հետ միասին կարող է դառնալ ճահճացման պատճառ: Կկվավուշը մամուռների ամենատարածված ներկայացուցիչներից մեկն է: Ունի մոտ 20−30 սմ երկարությամբ, կանաչաշագանակագույն, չճյուղավորված և ուղղաձիգ ցողուն: Ցողունը ծածկված է խիտ, նեղ, կանաչ տերևներով: Կկվավուշը հողին ամրանում է ճյուղավորված ռիզոիդներով, որոնցով կլանում է ջուր և հանքային նյութեր, իսկ կանաչ տերևներով իրականացնում է ֆոտոսինթեզ: Կկվավուշը պահանջկոտ բույս չէ, այն դիմանում է ուժեղ ցրտին և շոգին, հիմնականում տարածված է խոնավ անտառներում և ճահճուտներում:
1.ինչ է նշանակում «ֆիզիկա» բառը
Ֆիզիկա բառն առաջացել է «ֆյուզիս» ՝ բնություն բառից:
2.որն է ֆիզիկայի հիմնական խնդիրը
Ֆիզիկայի հիմնական խնդիրը շրջակա աշխարհը և այնտեղ տեղի ունեցող երևույթները բացատրելն է:
3.ինչ է ուսումնասիրում ֆիզիկան
Ֆիզիկան ուսումնասիրում Է մեխանիկական, էլեկտրական, մագնիսական, լուսային, ատոմային և միջուկային երևույթները:
4.քննարկել ինչ է բնությունը
Բնությունն այն ամենի ամբողջությունն է, ինչը շրջապատում է մարդուն:
5.ինչ ես հասկանում բնության երևույթ ասելով
Բնության մեջ տեղի ունեցող փոփոխություններն անվանում են բնության երևույթներ:
6.բերել ֆիզիկական երևույթների օրինակներ
Ավտոմեքենայի շարժվելը, քարի ընկնելը, ջրի նսառչելը:
7.թվարկել ֆիզիկական երևույթների տեսակները
մեխանիկական, էլեկտրական, մագնիսական, լուսային, ատոմային և միջուկային
8.ինչ է ֆիզիկական մարմինը:Բերեք օրինակներ
Մեզ շրջապատող յուրաքանչյուր առարկա ընդունված է անվանել ֆիզիկական մարմին: Օրինակ ՝ բռնակը, աթոռ, հեռախոս:
9.ինչ է նյութը:Բերեք օրինակներ:
Այն, ինչից բաղկացած է ֆիզիկական մարմինը, կոչվում է նյութ: Օրինակ՝երկաթ, ջուր, օթ, պղինձ:
10.ինչ է մատերիան
Այն ամենը ինչ գոյություն ունի տիեզերքում անվանում են մատերիա:
11.ինչպես ենք գիտելիքներ ձեռք բերում բնության երևույթների մասին
Բնության մեջ ամեն մի երևույթի փոփոխություն ունի պատճառ և ամեն մի պատճառի համապատասխանում է որոշակի հետևանք:
12.ինչ է փորձը և ինչով է այն տարբերվում դիտումից
Բազմաթիվ երևույթների ուսումնասիրման համար կատարվում են փորձեր, որոնք հնարավորություն են տալիս նույն պայմաններում բազմիցս կրկնելու ուսումնասիրվող երևույթը և հատուկ սարքերով կատարելու համապատասխան չափումներ:
13Ինչ է վարկածը
Ուսումնասիրվող երևույթը բացահայտելու համար նախ արվում է որոշակի ենթադրություն կամ առաջադրվում է վարկած:
14.Ինչ է օրենքը
Ընդհանրացնելով բնության երևույթների մասին դիտումների և փորձերի միջոցով ստացած տվյալները գիտնականները հայտնաբերում են օրենքներ:
15.Ինչ է ֆիզիկական տեսությունը
Ֆիզիկական երևույթների որոշակի խմբի մասին գիտելիքների ամբողջությունն անվանում են ֆիզիկական տեսություն:
16.Ֆիզիկական մեծությունների չափումներ,չափումների դերը գիտության մեջ
Ֆիզիկական մեծությունը կարելի է չափել: Առանց չափումների անհնար է նույնիսկ ինչ- որ բան պատրաստել:
17..Ինչ է նշանակում չափելոորևէ ֆիզիկական մեծություն:
Չափել որևէ ֆիզիկական մեծություն նշանակում է այն համեմատել նույնատիպ մեծության, որն ընդունված է անվանել միավոր:
19.Երկարության հիմնական և այլ միավորները:Չափման գործիք
Երկարության չափման համար օգտագործում են կիլոմետր, սանտիմետր, միլիմետր, միկրոմետր, նանոմետր: Ֆիզիկական մեծություններ չափելու համար անհրաժեշտ են զանազան ֆիզիկական սարքեր:
20.Ինչ չափիչ սարքեր եք ճանաչում: Թվարկեք
Չափիչ սարքեր են չափաքանոնը, չափերիզը, չափագլանը, վայրկենաչափը, ջերմաչափը և այլն:
21.Այդ սարքերը ինչ ֆիզիկական մեծություններ են չափում
Երկարություն, ժամանակ, ջերմաստիճան և այլն:
22.Ինչ է չափիչ սարքի սանդղակ
Յուրաքանչյուր չափիչ սարք ունի սանդղակ:
23.Որն է չափիչ սարքի չափման սահմանը
Չափիչ սարքի սանդղակի ամենամեծ արժեքը կոչվում է սարքի չափման սահման:
24.Ինչն են անվանում սանդղակի բաժամնման արժեք
Երկու հարևան գծիկների միջև հեռավորությունը կոչվում է սանդղակի բաժանման արժեք:
25.Ինչից է կախված չափման սխալը
Չափման սխալը կախված է բաժանման արժեքից:
Ինչ է ուսումնասիրում քիմիան,քիմիայի ուսումնասիրման ոլորտները
Քիմիան ուսումնասիրում է մեզ շրջապատող բնությունը և օգնում մարդկանց ճիշտ ապրել այս աշխարհում:
Ինչպիսի բնագիտական գիտություններ գիտեք
Ֆիզիկա, կենսաբանություն, քիմիա, մաթեմատիկա
Ինչ է նյութը և մարմինը
Նյութն այն է ինչից կազմված են ֆիզիկական մարմինները՝ մեզ շրջապատող առարկաները: Ֆիզիկական մարմին
Ինչ նյութերից են կազմված հետևյալ մարմինները՝քանոնը,արձանը,ամանեղենը,զարդերը
Քանոնը՝ փայտից, երկաթից
Արձանը՝ բրոնզից, երկաթից
Ամանեղեն՝ պղնձից, ապակուց
Զարդերը՝ արծաթից, ոսկուց
Նյութերի տաքացում
Հեղուկամանի մեջ ձագարով լցվում է էթիլ (գինու) սպիրտ, սկավառակով խողովակի մեջ մտցվում է բամբակե պատրույգ այնպես, որ ծայրը խողովակից դուրս մնա 5-6 մմ: Երբ սպիրտայրոցը չի օգտագործվում, այն փակում ենք թասակով: Վառում ենք սպիրտայրոցը այրվող լուցկով:
Չի կարելի այն վառել մեկ այլ սպիրտայրոցով. դա կարող է հրդեհի պատճառ դառնալ: Սպիրտայրոցի բոցը չի կարելի հանգցնել փչելով, քանի որ դա վտանգավոր է: Այն պարզապես պետք է ծածկել թասակով:
Չի կարելի սպիրտայրոցը վառել մեկ այլ սպիրտայրոցով. դա կարող է հրդեհի պատճառ դառնալ:
Չի կարելի սպիրտայրոցի բոցը հանգցնել փչելով. դա վտանգավոր է. պարզապես պետք է ծածկել թասակով:
ֆիզիկական և քիմիական երևույթներ
Ցանակացած փոփոխություն բնության մեջ կոչվում է երևույթ: Երևույթները լինում են ֆիզիկական և քիմիական: Ֆիզիկական երևույթների ժամանակ նոր նյութեր չեն առաջանում, այլ փոխվում են նյութի ագրեգատային վիճակը, ձևը և չափսերը:
Քիմիական երևույթների ժամանակ առաջանում են նոր նյութեր` ռեակցաներ:
Ֆիզիզկական երևույթներ՝
սառույցի հալչելը, ջրի գոլորշիացումը, լույսի ակայծումը, մեքենայի շարժվելը
Քիմիական ռեակցիաներ՝
գույնի, հոտի, համի փոփոխություն, էներգիայի անջատում կամ կլանում, նստվածքի առաջացում և գազի անջատում
Каштанка
Молодая рыжая собака бегала взад и вперёд по улице. Иногда она останавливалась, поднимала то одну, то другую лапу и думала, как это она потерялась. Каштанка помнила, что по дороге она прыгала, забегала во дворы и бегала за собаками. Хозяин сердито кричал на неё, говорил, что она плохо себя ведёт.
Стало темно. Шёл крупный, пушистый снег. Никто не обращал на Каштанку внимания. Она села у какого-то подъезда и стала плакать. Ей было холодно и очень хотелось есть.
Каштанка
Մի փոքրիկ շիկահեր շնիկ հետ ու առաջ էր վազում փողոցով: Երբեմն նա կանգ էր առնում, բարձրացնում այս կամ այն թաթը և մտածում, թե ինչպես է մոլորվել: Կաշտանկան հիշեց, որ ճանապարհին ցատկում էր, մտնում բակեր ու վազում շների հետևից: Տերը զայրացած բղավում էր նրա վրա ու ասում, որ իրեն վատ է պահում:
Մթնեց: Մեծ փաթիլներով ձյուն էր գալիս: Ոչ ոք ուշադրություն չէր դարձնում Կաշտանկային: Նա նստեց ինչ-որ մուտքի մոտ և սկսեց լաց լինել: Նա մրսում էր և շատ էր ցանկանում ուտել:
Обманчивый лес
Однажды, охотясь в густом лесу, король Генрих напал на след прекрасной горной козы и, преследуя ее, отстал от своей охотничьей свиты на большое расстояние.
Раздраженные запахом зверя, его собаки так увлеклись погоней, что вскоре не стало слышно даже их лая. Между тем незаметно сгущался вечер, и наступила ночь. Тут король понял, что заблудился. Издали доносились призывные звуки охотничьих рогов, но чем ближе, как казалось королю, он шел к ним, тем слабее звучали рога. С досадой вспомнил Генрих о том, как сбивчивы и капризны громкие звуки в горных лесах и какой предательский пересмешник – горное эхо. Но было уже поздно. Предстояло переночевать в лесу.
Կետադրե՛լ հատվածը.
Աշուն էր պայծառ աշուն,
Օդը մաքուր էր արցունքի պես ջինջ։ Կապտավուն սարերն այնքան մոտ, այնքան պարզ էին երևում, որ հեռվից կարելի էր համրել նրանց մաքուր լանջերի բոլոր ձորակները կարմրին տվող մասրենու թփերը։
Աշուն էր՝ տերևաթափով, արևի նվազ ջերմությամբ, դառնաշունչ քամիով, որ ծառերի ճղներից պոկում էր դեղնած տերևները, խմբերով քշում տանում հեռու ձորերը։ Նույնիսկ քարափի հաստաբուն կաղնին խոնարհվում էր քամու առաջ։ Ամայի ձորերում դեղնակարմիր անտառի և հնձած արտերի վրա իջել էր մի պայծառ տխրություն։ Ջինջ օդի սառնության մեջ զգացվում էր առաջին ձյունի շունչը։
Այգում երիտասարդ կեռասենիները մրսում էին քամուց, խշշում։ Սիմինդրի երկար տերևները թրերի նման քսվում էին իրար, պողպատի ձայն հանում։ Կարծես ձիավորներ էին արշավում իրար դեմ, և սիմինդրի տերևը որպես բեկված սուսեր ընկնում էր քամու առաջ։
Արևի տակ ժպտում էր վերջին արևածաղիկը և օրորում դեղին գլուխը։
Առաջադրանքներ
Գոյականի հոլովումը
Հարցական դերանվան փոխարեն գրի´ր տրված գոյականները՝ պահանջված ձևով (սեռական-տրական հոլովով):
Ընկեր, եղբայր, մարդ, մարդկություն, խոսք, գործ, վերադարձ:
Հավատալ ո՞ւմ- ընկերոջը, եղբորը, մարդուն, մարդկությանը
Հավատալ ինչի՞ն- գործին, խոսքին, վերադարձին
Ընկեր, եղբայր, մարդիկ, հանդիպում, զրույց, հարցուփորձ:
Խուսափել ումի՞ց- ընկերոջից, եղբորից, մարդկանցից
Խուսափել ինչի՞ց- հանդիպումից, զրույցից, հարցուփորձից
Երեխա, աշակերտներ, ընկերներ, գրականություն, մեքենա, սպորտ:
Տարվել ումո՞վ- երեխայով, աշակերտներով, ընկերներով
Հետաքրքրվել ինչո՞վ- գրականությամբ, մեքենայով, սպորտով
Երկնքում, երկնքից, երկինքը(ը), երկնքով, երկնքի(ն), մարդով, մարդու(ն), մարդ(ը), մարդուց:
Ուղղական- երկինքը, մարդը
Սեռաան-տրական- երկնքի(ն), մարդու(ն)
Բացառական- երկնքից, մարդուց
Գործիական- երկնքով, մարդով
Ներգոյական- երկնքում,
Ի՞նչ հարցի է պատասխանում հոլովներից յուրաքանչյուրը:
Ուղղական- ընկեր, սրճարան
Սեռական- ընկերոջ, սրճարանի
Տրական- ընկերոջը, սրճարանին
Բացառական- ընկերոջից, սրճարանից
Գործիական- ընկերոջով, սրճարանով
Ներգոյական- սրճարանում
Վկայել ի՞նչ- փաստ(ը)
Վկայել ինչի՞ մասին – գործունեության մասին
Հավատացնել ի՞նչ- սուտ(ը)
Հավատացնել ինչի՞ մասին- ներկայության մասին
Ընկնել ո՞ւր- անտառ
Հանդիպել որտե՞ղ- անտառում
Տիրապետել ինչի՞(ն)- լեզվին
Տիրել ի՞նչը, (ինչի՞ն)- երկիրը
Դավանել ինչի՞ն — կրոնին
Մարգարյան Գեղամ 